Mehnat muhofazasi qonunchiligi
O'zbekiston Respublikasining mehnat muhofazasi va ish joylarini attestatsiya qilish sohasidagi me'yoriy-huquqiy hujjatlarning to'liq ro'yxati
Me'yoriy hujjatlar
Moddalarning to'liq matnini o'qish uchun hujjatni bosing
"Mehnat muhofazasi to'g'risida"gi Qonun
№ 839-XII, 06.05.1993 (№ O'RQ-410, 22.09.2016 tahriridagi)
O'zbekiston Respublikasida mehnat muhofazasi masalalarini tartibga soluvchi asosiy qonun.
VM qarori № 263
O'zR Vazirlar Mahkamasi qarori № 263, 15.09.2014
Mehnat sharoitlari bo'yicha ish joylarini attestatsiya qilish tartibini belgilovchi asosiy hujjat.
Mehnat kodeksi
Qonun № O'RQ-798, 28.10.2022
O'zbekiston Respublikasida mehnat munosabatlarini tartibga soluvchi asosiy kodifikatsiyalangan qonunchilik hujjati. Xodimlar va ish beruvchilarning huquq va majburiyatlarini, mehnat shartnomalari tuzish tartibini, mehnat sharoitlari va mehnat muhofazasini belgilaydi.
MJtK - 49-modda
Qonun № 2015-XII, 22.09.1994 (49-modda)
Mehnat muhofazasi to'g'risidagi qonunchilik talablarini buzganlik uchun ma'muriy javobgarlikni belgilaydi. Mehnat muhofazasi sohasidagi qoidabuzarliklar uchun mansabdor shaxslar va yuridik shaxslar uchun jarimalarni nazarda tutadi.
JK - 257-modda
Qonun № 2012-XII, 22.09.1994 (257-modda)
Texnika xavfsizligi qoidalari yoki mehnat muhofazasining boshqa qoidalarini buzish natijasida xodimning sog'lig'iga og'ir yoki o'rtacha og'irlikda zarar yetkazilgan yoki uning vafot etishiga olib kelgan hollarda jinoyat javobgarligini belgilaydi.
VM qarori № 246
O'zR Vazirlar Mahkamasi qarori № 246, 27.04.2017
Mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorini tartibga soladi: tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishni boshqarish tizimida audit oʻtkazish tartibi hamda mehnat sharoitlarini davlat ekspertizasidan oʻtkazish tartibi, shu jumladan ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish sifatini baholash. Mehnatni muhofaza qilish boʻyicha oʻqitish va bilimlarni tekshirish tartibi 24.12.2025 yildagi 819-son qaror bilan belgilangan.
"Yong'in xavfsizligi to'g'risida"gi Qonun
Qonun № O'RQ-226, 30.09.2009
O'zbekiston Respublikasida yong'in xavfsizligini ta'minlashning huquqiy, iqtisodiy va ijtimoiy asoslarini belgilaydi. Yong'in xavfsizligi talablarini, tashkilotlar va fuqarolarning huquq va majburiyatlarini belgilaydi.
VM qarori № 286
O'zR Vazirlar Mahkamasi qarori № 286, 06.06.1997
Ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalarni tekshirish va hisobga olish tartibini belgilaydi. Tekshirish muddatlari, komissiya tarkibi, H-1 dalolatnomasi rasmiylashtirilishi tartibini, og'ir va o'lim bilan tugagan holatlarni maxsus tekshirishni belgilaydi.
VM qarori № 454
O'zR Vazirlar Mahkamasi qarori № 454, 21.07.2025
Mehnat muhofazasini boshqarish tizimini (MMBT) joriy etish bo'yicha eng yangi hujjat. Ish beruvchida mehnat muhofazasi sohasida siyosat va maqsadlarni belgilovchi o'zaro bog'liq elementlar majmuini belgilaydi.
VM qarori № 819
OʻzR Vazirlar Mahkamasi qarori № 819, 24.12.2025
Tashkilotlarda mehnatni muhofaza qilishni tashkil etishning amaldagi tartibi: mehnatni muhofaza qilish ishlarini va mehnatni muhofaza qilish xizmati faoliyatini tashkil etish tartibi toʻgʻrisidagi nizom, yoʻl-yoʻriq berish, oʻqitish va bilimlarni tekshirish, malaka oshirish hamda qayta tayyorlash toʻgʻrisidagi nizom, yoʻriqnomalarni ishlab chiqish toʻgʻrisidagi nizom, mehnatni muhofaza qilish boʻyicha vakil toʻgʻrisidagi nizom. 1066-son qarorga 5-ilova oʻrniga qabul qilingan.
SanQvaM № 0141-03
O'zR Sanitariya qoidalari va me'yorlari № 0141-03, 06.10.2003
Mehnat sharoitlarini zararlilik va xavflilik darajasi bo'yicha tasniflash. Gigienik mezonlar asosida mehnat sharoitlari sinflarini (1-optimal, 2-ruxsat etilgan, 3-zararli, 4-xavfli) belgilaydi.
MJtK - 51-modda
Qonun № 2015-XII, 22.09.1994 (51-modda)
Qonunda nazarda tutilgan hollardan tashqari har qanday shaklda mehnatga majburlaganlik uchun ellikdan yuz bazaviy hisoblash miqdorigacha jarima. Taʼlim tashkilotining pedagog xodimi majburlangan boʻlsa — yuzdan bir yuz ellik BHMgacha.
MJtK - 53-modda
Qonun № 2015-XII, 22.09.1994 (53-modda)
Sanitariya qonunchiligi, sanitariya normalari, qoidalari va gigiyena normativlarini buzganlik uchun javobgarlik. Fuqarolarga beshdan oʻn bazaviy hisoblash miqdorigacha, mansabdor shaxslarga oʻn beshdan yigirma BHMgacha jarima.
MJtK - 55-modda
Qonun № 2015-XII, 22.09.1994 (55-modda)
Radiatsion xavfsizlikka doir qoidalar, normalar, yoʻriqnomalar va boshqa talablarni buzganlik uchun mansabdor shaxslarga uchdan besh bazaviy hisoblash miqdorigacha jarima.
MJtK - 97-modda
Qonun № 2015-XII, 22.09.1994 (97-modda)
Fuqarolarga birdan uch bazaviy hisoblash miqdorigacha, mansabdor shaxslarga uchdan besh BHMgacha jarima. Jazo qoʻllanilgandan keyin bir yil ichida takroran buzish va oqibatlarga olib kelgan buzish uchun miqdorlar yuqoriroq.
MJtK - 211-modda
Qonun № 2015-XII, 22.09.1994 (211-modda)
Korxonalarda, tashkilotlarda, jamoat joylarida, omborlarda va turar joylarda, loyihalash va qurilishda yongʻin xavfsizligi qoidalarini buzganlik, shuningdek yongʻinga qarshi jihozlarni saqlash qoidalarini buzganlik uchun javobgarlik. Fuqarolarga birdan uch, mansabdor shaxslarga uchdan oʻn BHMgacha jarima; takrorlanganda va yongʻin sodir boʻlganda — yuqoriroq.
MJtK - 255-modda
Qonun № 2015-XII, 22.09.1994 (255-modda)
Kodeksning 49, 49², 49³, 50, 51 va 229-moddalari boʻyicha ishlarni Davlat mehnat inspeksiyasining qaysi mansabdor shaxslari koʻrib chiqishini belgilaydi. Mehnat muhofazasi qonunchiligini buzganlik uchun jazo qoʻllash huquqi davlat texnik mehnat inspektorlari va mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlariga berilgan.
JK - 258-modda
Qonun № 2012-XII, 22.09.1994 (258-modda)
Buzish oʻrta ogʻir yoki ogʻir tan jarohatiga olib kelgan boʻlsa jinoiy javobgarlik: yigirma beshdan ellik BHMgacha jarima, besh yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish, uch yilgacha axloq tuzatish ishlari, bir yildan uch yilgacha ozodlikni cheklash yoki uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish. Odam oʻlimi yoki boshqa ogʻir oqibatlarda — ikki yildan besh yilgacha ozodlikni cheklash yoki besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
JK - 259-modda
Qonun № 2012-XII, 22.09.1994 (259-modda)
Yongʻin xavfsizligi qoidalarini bajarish uchun masʼul shaxsning jinoiy javobgarligi, agar buzish oʻrta ogʻir yoki ogʻir tan jarohatiga olib kelgan boʻlsa: yigirma beshdan ellik BHMgacha jarima yoki uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilishgacha boshqa jazolar. Odam oʻlimi yoki boshqa ogʻir oqibatlarda — besh yilgacha ozodlikdan mahrum qilish.
"Sanoat xavfsizligi toʻgʻrisida"gi Qonun
Qonun № OʻRQ-57, 28.09.2006
Xavfli ishlab chiqarish obyektlarining sanoat xavfsizligi sohasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Qaysi obyektlar xavfli hisoblanishini belgilaydi, ularni loyihalash, qurish va foydalanishga qoʻyiladigan talablarni, identifikatsiya va roʻyxatga olish tartibini, sanoat xavfsizligi ekspertizasini, avariya va insidentlarni tekshirishni hamda buzilishlar uchun javobgarlikni belgilaydi.
"Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik toʻgʻrisida"gi Qonun
Qonun № OʻRQ-393, 26.08.2015
Aholining sanitariya-epidemiologik osoyishtaligining huquqiy asosi: sanitariya normalari va gigiyena normativlari, davlat sanitariya nazorati, mehnat sharoitlari, ishlab chiqarish, suv, ovqatlanish va hududlarni saqlashga qoʻyiladigan sanitariya-epidemiologik talablar, majburiy tibbiy koʻriklar va ishlab chiqarish nazorati.
VM qarori № 637
Vazirlar Mahkamasining 637-son qarori, 10.10.2025
Imtiyozli shartlarda pensiya taʼminotiga huquq beruvchi ishlab chiqarishlar, muassasalar, ishlar, kasblar, lavozimlar va koʻrsatkichlarning amaldagi 1, 2 va 3-son roʻyxatlari. 1-son roʻyxat — yoshdan qatʼi nazar pensiya, 2-son roʻyxat — yoshni 10 yilga kamaytirish, 3-son roʻyxat — 5 yilga. 1994-yil 12-maydagi 250-son qaror bilan tasdiqlangan roʻyxatlar oʻrniga qabul qilingan.
Tibbiy ko'rik to'g'risidagi buyruq № 2387
Sog'liqni saqlash vaziri buyrug'i № 200, 10.07.2012, AV ro'yxati № 2387, 29.08.2012
Xodimlarning majburiy dastlabki va davriy tibbiy ko'riklarini o'tkazish tartibini belgilaydi. Qaysi xodimlar tibbiy ko'rikdan o'tishi, ish beruvchi va tibbiyot muassasalarining majburiyatlarini belgilaydi.
"Ish beruvchining javobgarligini sug'urta qilish to'g'risida"gi Qonun
Qonun № O'RQ-210, 16.04.2009
Ish beruvchini mehnat majruhligi va kasb kasalligi natijasida xodimning hayoti va sog'lig'iga yetkazilgan zarar uchun fuqarolik javobgarligini sug'urta qilishga majbur qiladi. Sug'urta tarifi kasbiy tavakkalchilik sinfiga bog'liq.
VM qarori № 177
O'zR Vazirlar Mahkamasi qarori № 177, 24.06.2009
Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug'urta qilish qoidalarini tasdiqlaydi: shartnoma tuzish tartibi, kasbiy tavakkalchilik sinflari bo'yicha sug'urta tariflari, sug'urta to'lovlari tartibi.
Balandlikda ishlash qoidalari
Buyruq, AV ro'yxati № 1890, 24.01.2009
Balandlikda ishlashda mehnat muhofazasi talablarini belgilaydi: xodimlarni ishga qo'yish, yiqilishdan himoya vositalari, havozalar va narvonlarga talablar, ish beruvchining majburiyatlari.
"Radiatsiyaviy xavfsizlik to'g'risida"gi Qonun
Qonun № 120-II, 31.08.2000
Radiatsiyaviy xavfsizlikni ta'minlash, fuqarolarning hayoti, sog'lig'i va mol-mulkini, atrof-muhitni ionlashtiruvchi nurlanishning zararli ta'siridan himoya qilishni tartibga soladi.
XMT 148-son Konventsiyasi (ratifikatsiya)
Qonun № O'RQ-840, 06.05.2023
O'zbekiston XMT 148-son Konventsiyasini ratifikatsiya qildi: xodimlarni ish joyidagi havoning ifloslanishi, shovqin va tebranishlar tufayli yuzaga keladigan kasbiy xavfdan himoya qilish.
0069-24-son SanQvaN — mehnat sharoitlarining gigiyenik tasnifi
Sanepidosoyishtalik qo'mitasi qarori № 8, 22.02.2024
O'zbekistonning amaldagi mehnat sharoitlari gigiyenik tasnifi — ish joylarini attestatsiya qilishning asosiy hujjati: ishlab chiqarish muhiti omillari, mehnat og'irligi va zo'riqishi bo'yicha mehnat sharoitlari sinflari (optimal, yo'l qo'yiladigan, zararli 3.1–3.4, xavfli).
Maxsus kiyim (SHV) berish namunaviy me'yorlari — sohalar bo'yicha
Maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari: har bir soha uchun me'yorlar — kasblar, SHV turlari va kiyish muddatlari
35 hujjat
Maxsus kiyim (SHV) berish namunaviy me'yorlari — sohalar bo'yicha
Maxsus kiyim, maxsus poyabzal va boshqa shaxsiy himoya vositalari: har bir soha uchun me'yorlar — kasblar, SHV turlari va kiyish muddatlari
35 hujjatJarimalar bo'yicha qisqacha ma'lumot
Mehnat muhofazasi qonunchiligini buzganlik uchun joriy jarima miqdorlari
| Qoidabuzarlik | Jazo | Summa |
|---|---|---|
| Birinchi marta qoidabuzarlik (MJtK 49-m.) | 5-10 BHM | 2 060 000 — 4 120 000 so'm |
| Yil ichida takroriy qoidabuzarlik | 10-15 BHM | 4 120 000 — 6 180 000 so'm |
| Voyaga yetmaganlarga nisbatan qoidabuzarlik | 10-20 BHM | 4 120 000 — 8 240 000 so'm |
| O'rtacha og'ir yoki og'ir tan jarohati (JK 257-m., 1-qism) | 25-50 BHM | 10 300 000 — 20 600 000 so'm yoki 3 yilgacha ozodlikdan mahrum qilish |
| Odam o'limi yoki boshqa og'ir oqibatlar (JK 257-m., 2-qism) | Ozodlikdan mahrum qilish | 5 yilgacha, muayyan huquqdan mahrum qilgan holda |
BHM (bazaviy hisoblash miqdori) 2025 yil 1 avgustdan 412 000 so'm.
Standartlar va normativlar
Texnik standartlar va sanitariya normalari
SanPiN O'zR № 0141-03
Mehnat sharoitlarini baholash mezonlari
Zararlilik darajasi bo'yicha tasniflash
O'z DSt ISO/IEC 17025
Sinov laboratoriyalariga talablar
Laboratoriyalarni akkreditatsiya standarti
GOST 12.0.003-2015
Xavfli va zararli omillar
Ishlab chiqarish omillarini tasniflash
SanPiN 2.2.4.548-96
Mikroiqlimga talablar
Harorat, namlik normativlari
SN 2.2.4/2.1.8.562-96
Ish joylarida shovqin
Ruxsat etilgan maksimal shovqin darajalari
SN 2.2.4/2.1.8.566-96
Tebranish
Ruxsat etilgan maksimal tebranish darajalari
SP 52.13330.2016
Yoritish
Yoritilganlik normativlari
2024-2026 yillardagi so'nggi o'zgarishlar
Qonunchillikdagi muhim o'zgarishlar
2024 yil 1 noyabr
Kameral nazorat
Korxonaga chiqmasdan hujjatlarni tekshirish joriy etildi
2025 yil 1 mart
Inspektorlar vakolatlari
Hujjatlarni tekshirish bo'yicha vakolatlar kengaytirildi
2025 yil 1 avgust
Yangi BHM
BHM 412 000 so'mga oshirildi
2025 yil 1 sentyabr
Ogohlantirishsiz tekshiruvlar
Oldindan ogohlantirish talabi bekor qilindi. PF-126 Farmoni
2026 yil 1 yanvar
MPAK tizimi
Qoidabuzarliklarni avtomatik aniqlash tizimini ishga tushirish
Qonunchilikka rioya qilishda yordam kerakmi?
Hujjatlaringizni qonun talablariga muvofiqlashtirish va ish joylarini attestatsiya qilishda yordam beramiz.