1. Mazkur Nizom “Mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisida”gi Oʻzbekiston Respublikasi Qonuniga muvofiq ishlab chiqilgan hamda tashkilotlarda mehnat sharoitlarini davlat ekspertizasidan oʻtkazish tartibini va uni oʻtkazish talablarni belgilaydi.
2. Mazkur Nizomda quyidagi asosiy tushunchalardan foydalaniladi:
mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasi (keyingi oʻrinlarda davlat ekspertizasi deb ataladi) — ekspertiza obyektlarining mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligini baholash;
mehnat sharoitlarini davlat ekspertizasidan oʻtkazish organi — Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hamda uning hududiy organlari davlat mehnat inspeksiyalari;
(2-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-noyabrdagi 709-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.11.2025-y., 09/25/709/1027-son)
mehnatni muhofaza qilish — mehnat jarayonida insonning xavfsizligini, hayoti va sogʻligʻi, ish qobiliyati saqlanishini taʼminlashga doir huquqiy, ijtimoiy-iqtisodiy, tashkiliy, texnikaviy, sanitariya-gigiyena, davolash-profilaktika, reabilitatsiya tadbirlari hamda vositalari tizimi;
ish oʻrni — mehnat faoliyati jarayonida xodimning doimiy yoki vaqtinchalik boʻlish joyi;
mehnat sharoitlari — mehnatni amalga oshirish chogʻidagi ijtimoiy va ishlab chiqarish omillari yigʻindisi;
ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyasi — mehnat sharoitlarining, ish oʻrinlaridagi mehnat jarayoni ogʻirligi va tigʻizligining hamda ularning jarohatlanish jihatidan xavfliligini texnik jihatdan tartibga solish sohasidagi normativ hujjatlar va mehnatni muhofaza qilish masalalari boʻyicha normativ-huquqiy hujjatlar talablariga muvofiqligini baholash, zararli ishlab chiqarish omilini va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omilini aniqlash maqsadida oʻtkaziladigan tadbirlar majmui;
zararli ishlab chiqarish omili — taʼsiri xodimning kasb kasalligiga chalinishiga olib kelishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish omili;
xavfli ishlab chiqarish omili — taʼsiri xodimning shikastlanishiga olib kelishi mumkin boʻlgan ishlab chiqarish omili;
shaxsiy himoya vositalari — xodimga zararli ishlab chiqarish omili va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omili taʼsirining oldini olish yoki uni kamaytirish, shuningdek ifloslanishlardan himoyalanish uchun foydalaniladigan texnikaviy va boshqa vositalar;
jamoaviy himoya vositalari — tuzilishi yoki vazifasi jihatidan ishlab chiqarish binosi va ishlab chiqarish jarayoni bilan bogʻliq boʻlgan, xodimlarga zararli ishlab chiqarish omili va (yoki) xavfli ishlab chiqarish omili taʼsirining oldini olish yoki uni kamaytirish, shuningdek ifloslanishlardan himoya qilish uchun moʻljallangan texnik va boshqa vositalar;
attestatsiyadan oʻtkazuvchi tashkilot — “ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiya oʻtkazish” xizmat turi boʻyicha mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmatlar bozorining professional ishtirokchilarining Yagona reyestriga kiritilgan mehnatni muhofaza qilish sohasidagi xizmat bozorining professional ishtirokchisi.
3. Davlat ekspertizasi:
ish oʻrinlarining mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish sifatini;
xodimlarga zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlaridagi ishi uchun kafolatlar va kompensatsiyalar berilishining toʻgʻriligini;
xodimlarning haqiqiy mehnat sharoitlarini baholash maqsadida amalga oshiriladi.
4. Davlat ekspertizasi Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlari (keyingi oʻrinlarda davlat eksperti deb ataladi) tomonidan, mazkur Nizom bilan tasdiqlangan tartibga muvofiq amalga oshiriladi.
(4-band Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-noyabrdagi 709-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.11.2025-y., 09/25/709/1027-son)
5. Davlat ekspertizasi:
xodimlarning umumiy soni 100 kishidan kam boʻlgan tashkilotlar boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi hududiy organlarining davlat ekspertlari tomonidan;
(5-bandning ikkinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-noyabrdagi 709-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.11.2025-y., 09/25/709/1027-son)
xodimlarning umumiy soni 100 va undan koʻp kishi boʻlgan tashkilotlar boʻyicha — Oʻzbekiston Respublikasi Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligining davlat ekspertlari tomonidan amalga oshiriladi.
(5-bandning uchinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-noyabrdagi 709-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.11.2025-y., 09/25/709/1027-son)
6. Quyidagilarni baholash davlat ekspertizasining obyekti hisoblanadi:
ishlab chiqarish muhiti va mehnat jarayonining omillari, ish oʻrinlarining jarohatlanish jihatidan xavfliligi;
xodimlarning shaxsiy himoya vositalari bilan taʼminlanganligi;
ish oʻrinlarini mehnat sharoitlari boʻyicha attestatsiyadan oʻtkazish natijalari va xulosalarining mehnatni muhofaza qilish sohasidagi qonunchilik hujjatlari talablariga muvofiqligi;
mehnat sharoitlari xavfli va (yoki) zararli ishlar, ogʻir ishlar uchun xodimlarga berilayotgan kompensatsiyalar va kafolatlarning belgilangan mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligi;
ish oʻrinlaridagi mehnat sharoitlarining haqiqiy holati.
7. Davlat ekspertizasini oʻtkazish uchun:
mehnat sharoitlari boʻyicha ish oʻrinlarini attestatsiyadan oʻtkazish sifatini baholashda — oʻtkazilgan mehnat sharoitlari boʻyicha ish oʻrinlarining attestatsiyasi natijalari yuzasidan attestatsiya oʻtkazuvchi tashkilotlarning;
mehnatning zararli va (yoki) xavfli sharoitlarida ishlashda hamda ish oʻrnidagi haqiqiy mehnat sharoitlarida xodimlarga kompensatsiya va kafolatlar toʻgʻri berilayotganligini baholashda — ish beruvchilar, ish beruvchilarning birlashmalari, kasaba uyushmalarining (xodimlarning boshqa vakillik organlarining) murojaatlari asos boʻladi.
Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik va uning hududiy boʻlinmalariga davlat nazorati va tekshiruvi organlarining, shuningdek sudlar murojaat qilgan holatlarida davlat ekspertizasi oʻtkazilishi mumkin.
(7-bandning toʻrtinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-noyabrdagi 709-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.11.2025-y., 09/25/709/1027-son)
8. Davlat ekspertizasi oʻtkazilishida davlat ekspertizasi organlari quyidagilarga majbur:
qonunchilik talablariga amal qilish;
ekspertizaga taqdim qilingan hujjatlar va materiallarning atroflicha, xolisona va kompleks tahlilini amalga oshirish, ularni mehnatni muhofaza qilishning belgilangan talablariga muvofiqligini aniqlash;
davlat ekspertizasini amalga oshirishning mazkur Nizomda belgilangan tartibi va muddatlariga rioya etish, materiallarning kelib tushish navbatini hisobga olgan holda davlat ekspertizasini oʻtkazish;
davlat ekspertizasi obyektlarining belgilangan mehnatni muhofaza qilish talablariga muvofiqligi (nomuvofiqligi) toʻgʻrisida davlat ekspertizasi natijalari boʻyicha xulosalar tuzish;
davlat ekspertizasi xulosalarida va boshqa hujjatlarda bayon etilgan xulosalarning xolisonaligini va asoslanganligini taʼminlash;
davlat ekspertizasiga qabul qilingan hujjatlarning va boshqa materiallarning saqlanishini va ulardagi maʼlumotlarning maxfiyligini taʼminlash;
davlat ekspertizasini oʻtkazish tartibi boʻyicha manfaatdor shaxslarning soʻrovi boʻyicha bepul tushuntirishlar berish;
mehnatni muhofaza qilish va mehnat sharoitlari sohasi boʻyicha belgilangan muddatlarda davlat ekspertlarining malakasini oshirish.
9. Mehnat sharoitlarining davlat ekspertizasini oʻtkazishda davlat eksperti quyidagi huquqlarga ega:
nazorat va tekshirish vazifalarini bajarish uchun, shuningdek davlat ekspertizasini oʻtkazish uchun zarur axborotlarni tashkilotlarning rahbarlari va boshqa mansabdor shaxslaridan soʻrash va olish;
tashkilotlarning rahbarlariga va boshqa mansabdor shaxslariga mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilishlarini bartaraf qilish toʻgʻrisida ijro etilishi majburiy boʻlgan koʻrsatmalar berish;
mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlarini buzganlikda aybdor mansabdor shaxslarga nisbatan qonun hujjatlarida belgilangan tartibda choralar koʻrish haqida taqdimnomalar kiritish, shuningdek mehnatni muhofaza qilishga oid talablar va shartlarni buzganlikda aybdor boʻlgan shaxslarni belgilangan tartibda maʼmuriy javobgarlikka tortish;
mehnatni muhofaza qilishga oid talablarga muvofiq boʻlmagan shaxsiy himoya vositalaridan va jamoaviy himoya vositalaridan foydalanishni taqiqlash;
qonun hujjatlarida belgilangan tartibda mehnat xavfsizligi talablariga javob bermaydigan va xodimlarning hayoti yoki sogʻligʻiga xavf tugʻdiradigan tashkilotlarning faoliyatini yoki asbob-uskunalardan foydalanishni toʻxtatib qoʻyish;
mehnatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun hujjatlari buzilganligi hamda ishlab chiqarishda xodimlarning hayoti va sogʻligʻiga yetkazilgan zararning oʻrnini qoplash haqidagi daʼvolar yuzasidan sudda ekspert sifatida ishtirok etish;
belgilangan tartibda akkreditatsiyadan oʻtgan yoki texnik jihatdan malakaliligi maqullangan laboratoriyalarni jalb qilgan holda, zarur boʻlgan holatlarda tegishli kuzatishlar, oʻlchashlar va hisoblashlarni amalga oshirish.
(9-bandning sakkizinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 5-apreldagi 183-sonli qarori tahririda — Qonun hujjatlari maʼlumotlari milliy bazasi, 06.04.2021-y., 09/21/183/0283-son)
Mehnat sharoitlari boʻyicha davlat ekspertlari qonun hujjatlariga muvofiq boshqa huquqlarga ham ega boʻlishi mumkin.
10. Davlat eksperti, agar ekspertiza natijalarida uning uchun mulkiy yoki boshqa shaxsiy manfaat mavjud boʻlsa, jumladan, agar davlat ekspertizasini oʻtkazish uchun taqdim etilgan hujjatlarni tayyorlashda uning yaqin qarindoshlari (ota-ona, er (xotin), aka-uka, opa-singil, bolalar) ishtirok etgan boʻlsa, davlat ekspertizasida ishtirok etishga haqli emas.
11. Murojaat etuvchi quyidagi huquqlarga ega:
davlat ekspertizasini oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida davlat ekspertizasi organlaridan tushuntirish olish;
davlat ekspertizasi oʻtkazilishida mazkur Nizom talablarining buzilishini bartaraf etish talabi bilan davlat ekspertiga (davlat ekspertizasi organiga) murojaat etish;
davlat ekspertizasi bilan bogʻliq savollar boʻyicha ogʻzaki yoki yozma shaklda tushuntirish, eʼtiroz va takliflarni taqdim etish.
12. Mehnat sharoitlari boʻyicha oʻtkazilgan attestatsiyaning sifatini baholash yuzasidan bir ish oʻrnini davlat ekspertizasidan oʻtkazish uchun toʻlov Kambagʻallikni qisqartirish va bandlik vazirligi tomonidan, xizmat koʻrsatish boʻyicha haqiqiy xarajatlardan kelib chiqib, bazaviy hisoblash miqdorining 25 foizidan koʻp boʻlmagan miqdorda belgilanadi.
(12-bandning birinchi xatboshisi Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 7-noyabrdagi 709-sonli qarori tahririda — Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi, 10.11.2025-y., 09/25/709/1027-son)
Xodimlarga zararli va (yoki) xavfli mehnat sharoitlaridagi ishi uchun kafolatlar va kompensatsiyalar berilishining toʻgʻriligini, shuningdek xodimlarning haqiqiy mehnat sharoitlarini baholash yuzasidan davlat ekspertizasini oʻtkazish uchun toʻlov undirilmaydi.
Davlat nazorati va tekshiruvi organlari, shuningdek sudlarning murojaatlari boʻyicha davlat ekspertizasini oʻtkazish uchun toʻlov undirilmaydi.