Меҳнат муҳофазаси қонунчилиги
Ўзбекистон Республикасининг меҳнат муҳофазаси ва иш жойларини аттестация қилиш соҳасидаги меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларнинг тўлиқ рўйхати
Меъёрий ҳужжатлар
Моддаларнинг тўлиқ матнини ўқиш учун ҳужжатни босинг
"Меҳнат муҳофазаси тўғрисида"ги Қонун
№ 839-XII, 06.05.1993 (№ ЎРҚ-410, 22.09.2016 таҳриридаги)
Ўзбекистон Республикасида меҳнат муҳофазаси масалаларини тартибга солувчи асосий қонун.
ВМ қарори № 263
ЎзР Вазирлар Маҳкамаси қарори № 263, 15.09.2014
Меҳнат шароитлари бўйича иш жойларини аттестация қилиш тартибини белгиловчи асосий ҳужжат.
Меҳнат кодекси
Қонун № ЎРҚ-798, 28.10.2022
Ўзбекистон Республикасида меҳнат муносабатларини тартибга солувчи асосий кодификациялашган қонунчилик ҳужжати. Ходимлар ва иш берувчиларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини, меҳнат шартномалари тузиш тартибини, меҳнат шароитлари ва меҳнат муҳофазасини белгилайди.
МЖтК - 49-модда
Қонун № 2015-XII, 22.09.1994 (49-модда)
Меҳнат муҳофазаси тўғрисидаги қонунчилик талабларини бузганлик учун маъмурий жавобгарликни белгилайди. Меҳнат муҳофазаси соҳасидаги қоидабузарликлар учун мансабдор шахслар ва юридик шахслар учун жарималарни назарда тутади.
ЖК - 257-модда
Қонун № 2012-XII, 22.09.1994 (257-модда)
Техника хавфсизлиги қоидалари ёки меҳнат муҳофазасининг бошқа қоидаларини бузиш натижасида ходимнинг соғлиғига оғир ёки ўртача оғирликда зарар етказилган ёки унинг вафот этишига олиб келган ҳолларда жиноят жавобгарлигини белгилайди.
ВМ қарори № 246
ЎзР Вазирлар Маҳкамаси қарори № 246, 27.04.2017
Меҳнатни муҳофаза қилиш соҳасидаги хизматлар бозорини тартибга солади: ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилишни бошқариш тизимида аудит ўтказиш тартиби ҳамда меҳнат шароитларини давлат экспертизасидан ўтказиш тартиби, шу жумладан иш ўринларини аттестациядан ўтказиш сифатини баҳолаш. Меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича ўқитиш ва билимларни текшириш тартиби 24.12.2025 йилдаги 819-сон қарор билан белгиланган.
"Ёнғин хавфсизлиги тўғрисида"ги Қонун
Қонун № ЎРҚ-226, 30.09.2009
Ўзбекистон Республикасида ёнғин хавфсизлигини таъминлашнинг ҳуқуқий, иқтисодий ва ижтимоий асосларини белгилайди. Ёнғин хавфсизлиги талабларини, ташкилотлар ва фуқароларнинг ҳуқуқ ва мажбуриятларини белгилайди.
ВМ қарори № 286
ЎзР Вазирлар Маҳкамаси қарори № 286, 06.06.1997
Ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисаларни текшириш ва ҳисобга олиш тартибини белгилайди. Текшириш муддатлари, комиссия таркиби, Ҳ-1 далолатномаси расмийлаштирилиши тартибини, оғир ва ўлим билан тугаган ҳолатларни махсус текширишни белгилайди.
ВМ қарори № 454
ЎзР Вазирлар Маҳкамаси қарори № 454, 21.07.2025
Меҳнат муҳофазасини бошқариш тизимини (ММБТ) жорий этиш бўйича энг янги ҳужжат. Иш берувчида меҳнат муҳофазаси соҳасида сиёсат ва мақсадларни белгиловчи ўзаро боғлиқ элементлар мажмуини белгилайди.
ВМ қарори № 819
ЎзР Вазирлар Маҳкамаси қарори № 819, 24.12.2025
Ташкилотларда меҳнатни муҳофаза қилишни ташкил этишнинг амалдаги тартиби: меҳнатни муҳофаза қилиш ишларини ва меҳнатни муҳофаза қилиш хизмати фаолиятини ташкил этиш тартиби тўғрисидаги низом, йўл-йўриқ бериш, ўқитиш ва билимларни текшириш, малака ошириш ҳамда қайта тайёрлаш тўғрисидаги низом, йўриқномаларни ишлаб чиқиш тўғрисидаги низом, меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича вакил тўғрисидаги низом. 1066-сон қарорга 5-илова ўрнига қабул қилинган.
СанҚваМ № 0141-03
ЎзР Санитария қоидалари ва меъёрлари № 0141-03, 06.10.2003
Меҳнат шароитларини зарарлилик ва хавфлилик даражаси бўйича таснифлаш. Гигиеник мезонлар асосида меҳнат шароитлари синфларини (1-оптимал, 2-рухсат этилган, 3-зарарли, 4-хавфли) белгилайди.
МЖтК - 51-модда
Қонун № 2015-XII, 22.09.1994 (51-модда)
Қонунда назарда тутилган ҳоллардан ташқари ҳар қандай шаклда меҳнатга мажбурлаганлик учун элликдан юз базавий ҳисоблаш миқдоригача жарима. Таълим ташкилотининг педагог ходими мажбурланган бўлса — юздан бир юз элликкача БҲМ.
МЖтК - 53-модда
Қонун № 2015-XII, 22.09.1994 (53-модда)
Санитария қонунчилиги, санитария нормалари, қоидалари ва гигиена нормативларини бузганлик учун жавобгарлик. Фуқароларга бешдан ўн базавий ҳисоблаш миқдоригача, мансабдор шахсларга ўн бешдан йигирма БҲМгача жарима.
МЖтК - 55-модда
Қонун № 2015-XII, 22.09.1994 (55-модда)
Радиацион хавфсизликка доир қоидалар, нормалар, йўриқномалар ва бошқа талабларни бузганлик учун мансабдор шахсларга учдан беш базавий ҳисоблаш миқдоригача жарима.
МЖтК - 97-модда
Қонун № 2015-XII, 22.09.1994 (97-модда)
Фуқароларга бирдан уч базавий ҳисоблаш миқдоригача, мансабдор шахсларга учдан беш БҲМгача жарима. Жазо қўлланилгандан кейин бир йил ичида такроран бузиш ва оқибатларга олиб келган бузиш учун миқдорлар юқорироқ.
МЖтК - 211-модда
Қонун № 2015-XII, 22.09.1994 (211-модда)
Корхоналарда, ташкилотларда, жамоат жойларида, омборларда ва турар жойларда, лойиҳалаш ва қурилишда ёнғин хавфсизлиги қоидаларини бузганлик, шунингдек ёнғинга қарши жиҳозларни сақлаш қоидаларини бузганлик учун жавобгарлик. Фуқароларга бирдан уч, мансабдор шахсларга учдан ўн БҲМгача жарима; такрорланганда ва ёнғин содир бўлганда — юқорироқ.
МЖтК - 255-модда
Қонун № 2015-XII, 22.09.1994 (255-модда)
Кодекснинг 49, 49², 49³, 50, 51 ва 229-моддалари бўйича ишларни Давлат меҳнат инспекциясининг қайси мансабдор шахслари кўриб чиқишини белгилайди. Меҳнат муҳофазаси қонунчилигини бузганлик учун жазо қўллаш ҳуқуқи давлат техник меҳнат инспекторлари ва меҳнат шароитлари бўйича давлат экспертларига берилган.
ЖК - 258-модда
Қонун № 2012-XII, 22.09.1994 (258-модда)
Бузиш ўрта оғир ёки оғир тан жароҳатига олиб келган бўлса жиноий жавобгарлик: йигирма бешдан эллик БҲМгача жарима, беш йилгача муайян ҳуқуқдан маҳрум қилиш, уч йилгача ахлоқ тузатиш ишлари, бир йилдан уч йилгача озодликни чеклаш ёки уч йилгача озодликдан маҳрум қилиш. Одам ўлими ёки бошқа оғир оқибатларда — икки йилдан беш йилгача озодликни чеклаш ёки беш йилгача озодликдан маҳрум қилиш.
ЖК - 259-модда
Қонун № 2012-XII, 22.09.1994 (259-модда)
Ёнғин хавфсизлиги қоидаларини бажариш учун масъул шахснинг жиноий жавобгарлиги, агар бузиш ўрта оғир ёки оғир тан жароҳатига олиб келган бўлса: йигирма бешдан эллик БҲМгача жарима ёки уч йилгача озодликдан маҳрум қилишгача бошқа жазолар. Одам ўлими ёки бошқа оғир оқибатларда — беш йилгача озодликдан маҳрум қилиш.
"Саноат хавфсизлиги тўғрисида"ги Қонун
Қонун № ЎРҚ-57, 28.09.2006
Хавфли ишлаб чиқариш объектларининг саноат хавфсизлиги соҳасидаги муносабатларни тартибга солади. Қайси объектлар хавфли ҳисобланишини белгилайди, уларни лойиҳалаш, қуриш ва фойдаланишга қўйиладиган талабларни, идентификация ва рўйхатга олиш тартибини, саноат хавфсизлиги экспертизасини, авария ва инцидентларни текширишни ҳамда бузилишлар учун жавобгарликни белгилайди.
"Санитария-эпидемиологик осойишталик тўғрисида"ги Қонун
Қонун № ЎРҚ-393, 26.08.2015
Аҳолининг санитария-эпидемиологик осойишталигининг ҳуқуқий асоси: санитария нормалари ва гигиена нормативлари, давлат санитария назорати, меҳнат шароитлари, ишлаб чиқариш, сув, овқатланиш ва ҳудудларни сақлашга қўйиладиган санитария-эпидемиологик талаблар, мажбурий тиббий кўриклар ва ишлаб чиқариш назорати.
ВМ қарори № 637
Вазирлар Маҳкамасининг 637-сон қарори, 10.10.2025
Имтиёзли шартларда пенсия таъминотига ҳуқуқ берувчи ишлаб чиқаришлар, муассасалар, ишлар, касблар, лавозимлар ва кўрсаткичларнинг амалдаги 1, 2 ва 3-сон рўйхатлари. 1-сон рўйхат — ёшдан қатъи назар пенсия, 2-сон рўйхат — ёшни 10 йилга камайтириш, 3-сон рўйхат — 5 йилга. 1994 йил 12 майдаги 250-сон қарор билан тасдиқланган рўйхатлар ўрнига қабул қилинган.
Тиббий кўрик тўғрисидаги буйруқ № 2387
Соғлиқни сақлаш вазири буйруғи № 200, 10.07.2012, АВ рўйхати № 2387, 29.08.2012
Ходимларнинг мажбурий дастлабки ва даврий тиббий кўрикларини ўтказиш тартибини белгилайди. Қайси ходимлар тиббий кўрикдан ўтиши, иш берувчи ва тиббиёт муассасаларининг мажбуриятларини белгилайди.
"Иш берувчининг жавобгарлигини суғурта қилиш тўғрисида"ги Қонун
Қонун № ЎРҚ-210, 16.04.2009
Иш берувчини меҳнат мажруҳлиги ва касб касаллиги натижасида ходимнинг ҳаёти ва соғлиғига етказилган зарар учун фуқаролик жавобгарлигини суғурта қилишга мажбур қилади. Суғурта тарифи касбий таваккалчилик синфига боғлиқ.
ВМ қарори № 177
ЎзР Вазирлар Маҳкамаси қарори № 177, 24.06.2009
Иш берувчининг фуқаролик жавобгарлигини мажбурий суғурта қилиш қоидаларини тасдиқлайди: шартнома тузиш тартиби, касбий таваккалчилик синфлари бўйича суғурта тарифлари, суғурта тўловлари тартиби.
Баландликда ишлаш қоидалари
Буйруқ, АВ рўйхати № 1890, 24.01.2009
Баландликда ишлашда меҳнат муҳофазаси талабларини белгилайди: ходимларни ишга қўйиш, йиқилишдан ҳимоя воситалари, ҳавозалар ва нарвонларга талаблар, иш берувчининг мажбуриятлари.
"Радиациявий хавфсизлик тўғрисида"ги Қонун
Қонун № 120-II, 31.08.2000
Радиациявий хавфсизликни таъминлаш, фуқароларнинг ҳаёти, соғлиғи ва мол-мулкини, атроф-муҳитни ионлаштирувчи нурланишнинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилишни тартибга солади.
ХМТ 148-сон Конвенцияси (ратификация)
Қонун № ЎРҚ-840, 06.05.2023
Ўзбекистон ХМТ 148-сон Конвенциясини ратификация қилди: ходимларни иш жойидаги ҳавонинг ифлосланиши, шовқин ва тебранишлар туфайли юзага келадиган касбий хавфдан ҳимоя қилиш.
0069-24-сон СанҚваН — меҳнат шароитларининг гигиеник таснифи
Санэпидосойишталик қўмитаси қарори № 8, 22.02.2024
Ўзбекистоннинг амалдаги меҳнат шароитлари гигиеник таснифи — иш жойларини аттестация қилишнинг асосий ҳужжати: ишлаб чиқариш муҳити омиллари, меҳнат оғирлиги ва зўриқиши бўйича меҳнат шароитлари синфлари (оптимал, йўл қўйиладиган, зарарли 3.1–3.4, хавфли).
Махсус кийим (ШҲВ) бериш намунавий меъёрлари — соҳалар бўйича
Махсус кийим, махсус пойабзал ва бошқа шахсий ҳимоя воситалари: ҳар бир соҳа учун меъёрлар — касблар, ШҲВ турлари ва кийиш муддатлари
35 ҳужжат
Махсус кийим (ШҲВ) бериш намунавий меъёрлари — соҳалар бўйича
Махсус кийим, махсус пойабзал ва бошқа шахсий ҳимоя воситалари: ҳар бир соҳа учун меъёрлар — касблар, ШҲВ турлари ва кийиш муддатлари
35 ҳужжатЖарималар бўйича қисқача маълумот
Меҳнат муҳофазаси қонунчилигини бузганлик учун жорий жарима миқдорлари
| Қоидабузарлик | Жазо | Сумма |
|---|---|---|
| Биринчи марта қоидабузарлик (МЖтК 49-м.) | 5-10 БҲМ | 2 060 000 — 4 120 000 сўм |
| Йил ичида такрорий қоидабузарлик | 10-15 БҲМ | 4 120 000 — 6 180 000 сўм |
| Вояга етмаганларга нисбатан қоидабузарлик | 10-20 БҲМ | 4 120 000 — 8 240 000 сўм |
| Ўртача оғир ёки оғир тан жароҳати (ЖК 257-м., 1-қисм) | 25-50 БҲМ | 10 300 000 — 20 600 000 сўм ёки 3 йилгача озодликдан маҳрум қилиш |
| Одам ўлими ёки бошқа оғир оқибатлар (ЖК 257-м., 2-қисм) | Озодликдан маҳрум қилиш | 5 йилгача, муайян ҳуқуқдан маҳрум қилган ҳолда |
БҲМ (базавий ҳисоблаш миқдори) 2025 йил 1 августдан 412 000 сўм.
Стандартлар ва норматывлар
Техник стандартлар ва санитария нормалари
SanPiN ЎзР № 0141-03
Меҳнат шароитларини баҳолаш мезонлари
Зарарлилик даражаси бўйича таснифлаш
O'z DSt ISO/IEC 17025
Синов лабораторияларига талаблар
Лабораторияларни аккредитация стандарти
ГОСТ 12.0.003-2015
Хавфли ва зарарли омиллар
Ишлаб чиқариш омилларини таснифлаш
СанПиН 2.2.4.548-96
Микроиқлимга талаблар
Ҳарорат, намлик норматывлари
СН 2.2.4/2.1.8.562-96
Иш жойларида шовқин
Рухсат этилган максимал шовқин даражалари
СН 2.2.4/2.1.8.566-96
Тебраниш
Рухсат этилган максимал тебраниш даражалари
СП 52.13330.2016
Ёритиш
Ёритилганлик норматывлари
2024-2026 йиллардаги сўнгги ўзгаришлар
Қонунчиликдаги муҳим ўзгаришлар
2024 йил 1 ноябр
Камерал назорат
Корхонага чиқмасдан ҳужжатларни текшириш жорий этилди
2025 йил 1 март
Инспекторлар ваколатлари
Ҳужжатларни текшириш бўйича ваколатлар кенгайтирилди
2025 йил 1 август
Янги БҲМ
БҲМ 412 000 сўмга оширилди
2025 йил 1 сентябр
Огоҳлантиришсиз текширувлар
Олдиндан огоҳлантириш талаби бекор қилинди. ПФ-126 Фармони
2026 йил 1 январ
МПАК тизими
Қоидабузарликларни автоматик аниқлаш тизимини ишга тушириш
Қонунчиликка риоя қилишда ёрдам керакми?
Ҳужжатларингизни қонун талабларига мувофиқлаштириш ва иш жойларини аттестация қилишда ёрдам берамиз.