Нима бўлди: 7 ўринлик Дамас — ва ичида 20 бола
2026-йил 7-июлда Навоий вилоятининг Хатирчи туманида ЙҲХБ ходимлари хусусий болалар боғчасининг Дамасини тўхтатди. 7 йўловчига мўлжалланган автомобилида 20 нафар тарбияланувчи бор эди. Ҳайдовчига маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекснинг 128-8-моддаси — одамларни ташиш қоидаларини бузганлик — бўйича маъмурий материал тузилди ва 2 БҲМ (824 000 сўм) миқдорида жарима тайинланди.
«Авариялар ҳақида шунча гапирилади, шундай бўлса ҳам сиз яна шунча одамни миндирасиз», — деди ЙҲХБ инспектори тўхтатилган жойда ҳайдовчига.
Навоий вилояти ЙҲХБ матбуот котиби Фаррух Яқубовнинг маълумотларига кўра, 2026-йил бошидан бери вилоятда болалар боғчаси тарбияланувчиларини ташиш билан боғлиқ аллақачон 34 та қоидабузарлик қайд этилган. Улар кўпинча Нурата, Навбаҳор ва Хатирчи туманларида аниқланмоқда.
Муаммонинг кўлами: бутун мамлакат бўйича рақамлар
Навоийдаги ҳолат — ягона эпизод эмас. Сўнгги ойлар ичида Ўзбекистон бўйлаб ўхшаш қоидабузарликлар қайд этилган:
| Ҳудуд | Вазият | Машинадаги болалар |
|---|---|---|
| Навоий вилояти | Болалар боғчасининг Дамаси, норма — 7 ўрин | 20 |
| Навоий вилояти (май) | Болалар боғчасининг Матизи билан ЙТҲ | 14 |
| Сурхондарё вилояти | Хусусий болалар боғчасининг микроавтобуси | 32 |
| Сирдарё вилояти | Болалар боғчасининг Дамаси | 28 |
| Наманган вилояти | Болалар боғчасининг Дамаси | 25 |
| Бухоро вилояти | Болалар боғчасининг икки Дамаси | 20 + 16 = 36 |
2026-йилнинг май ойида атиги 12 кун ичида мамлакат бўйлаб мактабгача ёшдаги болаларни сиғим нормаси билан ошириб ташишнинг 170 ҳолати аниқланди. Тўхтатилган автомобилларда 3 872 та бола бор эди — ҳар бир машинада ўртача 23 нафар бола. ИИВ Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати матбуот котиби Зоҳир Юлдашевнинг сўзларига кўра, бундай қоидабузарликлар асосан хусусий ва оилавий болалар боғчаларида қайд этилади.
Ким жавобгар: ҳайдовчими ёки иш берувчими?
Бу ҳолда маъмурий жарима ҳайдовчига ёзилган. Бироқ хусусий болалар боғчаси раҳбари учун муҳим бир нарсани тушуниш керак: масъулият ходимга солинадиган жарима билан чегараланмайди.
Агар қоидабузарлик билан ташиш жараёнида болалар ёки ходимлар билан бахтсиз ҳодиса юз берса, назорат органлари ташкилот мансабдор шахсларининг айбини аниқлай бошлайди. Меҳнат муҳофазаси хавфсиз шароитини ва иш жараёнларини хавфсиз ташкил этишни таъминлаш — иш берувчининг бевосита мажбуриятидир.
Амалдаги нормаларга кўра, меҳнат муҳофазаси талабларини бузганлик учун жарима 5 дан 20 БҲМгача (2 060 000 дан 8 240 000 сўмгача) ташкил этади ва аниқланган ҳар бир қоидабузарлик учун алоҳида равишда раҳбар шахсига шахсан ёзилади. Иш жойларини аттестация қилиш ўтказилмаган ҳолда ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодисада раҳбарга жиноий жавобгарлик ҳам таҳдид қилади.
Шунингдек, шуни ҳам ҳисобга олиш керакки, 2025-йил 1-сентябрдан бошлаб Давлат меҳнат инспекциясининг текширувлари олдиндан хабардор қилмасдан ўтказилади. Илгари корхонани 10 кун олдин огоҳлантирган эдилар — энди инспектор истаган вақтда келиши мумкин.
Иш берувчи нима қилиши шарт: амалий чек-лист
Агар сизнинг корхонангиз ёки муассасангиз ходимларни, тарбияланувчиларни ёки мижозларни ташишни ташкил қилса — қуйидагиларни текширинг:
- Транспортнинг сиғим нормаларига мувофиқлиги. Ташиладиган одамлар сони транспорт воситасининг техник паспортида кўрсатилган ўринлар сонидан ошмаслиги керак.
- Ҳайдовчилар учун йўриқномалар мавжудлиги. Ҳайдовчи одамларни ташиш қоидалари билан имзо остида таништирилиши шарт. Бу ҳужжатлаштирилади.
- Масъул шахс томонидан назорат. Ташишни ташкил этиш учун масъул ходим тайинланг ва унинг вазифаларини буйруқ билан мустаҳкамланг.
- Ҳайдовчи иш жойини аттестация қилиш. Ҳайдовчининг иш жойи 5 йилда бир марта режалаштирилган аттестацияга; меҳнат шароитлари ўзгарганда ёки янги транспорт воситаси жорий этилганда эса навбатдан ташқари аттестацияга муҳтож. Аттестация карталари ва ўлчов протоколлари қатъий ҳисобот ҳужжатлари ҳисобланади.
- Меҳнат муҳофазаси бўйича йўриқномалар. Кириш ва даврий йўриқномалар ўтказинг, уларни журналда қайд этинг.
- Маршрут ва жадвалларни текшириш. Ташиш жадвалининг ҳайдовчига босим ўтказмаслигига ишонч ҳосил қилинг — шошилинч ҳаракатлар қоидабузарликларни келтириб чиқаради.
Раҳбарлар учун асосий сабоқ
Навоий вилоятидаги ҳолат — тизимли масъулиятсизлик қандай қилиб критик нуқтага йиғилишининг кўргазмали намунасидир. 12 кун ичида 170 та қоидабузарлик, тўлиб-тошган машиналарда қариб 4 000 та бола — бу тасодиф эмас, балки бир вақтнинг ўзида юзлаб ташкилотлардаги ички назоратнинг барбод бўлишидир.
Ҳайдовчига солинган 824 000 сўмлик жарима — минимал оқибат. Агар май ойида жиддий авария юз берганида (Навоий вилоятида Матиз билан ЙТҲ бўлгани эса аллақачон бўлганди), болалар боғчаси раҳбарига савол-жавоб маъмурий ишдан ташқарига чиқиб кетган бўлур эди.
Иш берувчи ўз корхонасидаги жараёнлар қандай ташкил этилганига жавобгар — жумладан одамларни ташишга ҳам. Бу тизимни текширув олдидан қуриш ундан кейин қоидабузарликларни тушунтиришдан кўра хавфсизроқ ва арзонроқ. Xavfsiz Hayot компанияси — 1995-йилдан бери бутун Ўзбекистон бўйлаб фаолият юритувчи, иш жойларини аттестация қилиш бўйича аккредитациядан ўтган ташкилот — корхоналарга меҳнат муҳофазаси бўйича ҳужжатларни қонунчилик талабларига мувофиқ келтиришда ёрдам беради.