2026 йил 13 июлда Ўзбекистон Давлат меҳнат инспекцияси биринчи ярим йиллик ишлаб чиқаришдаги жароҳатланиш бўйича маълумотларни эълон қилди. Рақамлар хавотирли: 447 та бахтсиз ҳодиса, 494 нафар жабрланувчи, 137 нафар ҳалок бўлган ва 337 нафар оғир жароҳат олган ишчи. Бу рақамлар ортида — ҳақиқий одамлар, оилалар ва юридик ҳамда молиявий жавобгарликни ўз зиммасига олган корхоналар бор.
Статистика нима дейди: хавф зонасидаги тармоқлар ва ҳудудлар
Инспекция маълумотлари энг хавфли тармоқлар ва ҳудудларни аниқ кўрсатиб беради. Саноат ва қурилиш биргаликда барча қайд этилган ҳодисаларнинг 60% дан кўпроғини ташкил этади.
| Тармоқ | Бахтсиз ҳодисалар сони |
|---|---|
| Саноат | 144 |
| Қурилиш | 127 |
| Бошқа соҳалар | 87 |
| Транспорт ва логистика | 17 |
| Савдо ва хизматлар | 16 |
| Соғлиқни сақлаш | 14 |
| Қишлоқ ва сув хўжалиги | 14 |
| Таълим | 13 |
| Ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолияти | 4 |
| Ахборот технологиялари | 3 |
| Маданият ва спорт | 2 |
Ҳудудлар бўйича Тошкент етакчилик қилади — 95 та ҳодиса. Ундан кейин Тошкент вилояти (58), Қашқадарё (38), Бухоро (34), Самарқанд ва Андижон (33 тадан), Навоий (31) келади. Энг кам ҳодиса Хоразм вилоятида қайд этилган — 13 та ҳодиса.
Муҳим контекст: 2026 йилнинг биринчи чорагида 198 та бахтсиз ҳодиса ва 62 нафар ҳалок бўлган қайд этилган эди. Яъни иккинчи чоракда ўлимлар сони ошди — яна 75 нафар киши фақат уч ой ичида ҳалок бўлди. Таққослаш учун: 2025 йилнинг бутун давомида 849 та қайд этилган ҳодисада 248 нафар киши ҳалок бўлган эди.
Корхоналар учун молиявий оқибатлар
Давлат меҳнат инспекцияси жабрланувчилар ва ҳалок бўлганларнинг оилалари фойдасига 10,376 млрд сўм — бир марталик ва ойлик тўловлар шаклида ундириб олди. Ўртача бу ҳар бир жабрланувчи ёки ҳалок бўлган учун 21 миллион сўм ташкил этади.
Аммо жабрланувчиларга тўловлар — ягона харажат эмас. Корхона раҳбарига қуйидагилар таҳдид солади:
- Маъмурий жарима — меҳнат муҳофазаси талабларини ҳар бир бузганлиги учун 5 дан 20 БҲМ гача (2 060 000 дан 8 240 000 сўмгача). Жарима шахсан раҳбарга ёзилади ва ҳар бир аниқланган бузарлик учун алоҳида қўлланилади.
- Жиноий жавобгарлик — агар бахтсиз ҳодиса иш жойларини аттестация қилиш ўтказилмаган корхонада юз берган бўлса.
Шу билан бирга, 2025 йил 1 сентябрдан бошлаб Давлат меҳнат инспекциясининг текширувлари олдиндан хабардор қилмасдан ўтказилади. Илгари корхона 10 кун олдин огоҳлантириш олар эди — энди инспектор исталган вақтда келиши мумкин.
Нима учун иш жойларини аттестация қилиш — бу формаллик эмас
Иш жойларини аттестация қилиш — ишлаб чиқаришдаги жароҳатланишнинг олдини олишнинг асосий воситасидир. У хавфли ва зарарли омилларни бахтсиз ҳодисага олиб келгунича аниқлаш имконини беради.
Ҳар бир раҳбар билиши шарт бўлган асосий қоидалар:
- Режалаштирилган аттестация ҳар 5 йилда бир марта ўтказилади.
- Режалаштирилмаган аттестация янги иш жойлари жорий этилганда ва технологик жараёнлар ўзгартирилганда мажбурийдир — аввалги аттестация қачон ўтказилганидан қатъи назар.
- Аттестация карталари ва ўлчов протоколлари қатъий ҳисобдорлик ҳужжатлари ҳисобланади — уларнинг йўқлиги ёки нотўғри расмийлаштирилиши ўз-ўзича қоидабузарликдир.
- Агар бахтсиз ҳодиса юз берса, аттестация эса ўтказилмаган бўлса, раҳбар жиноий жавобгарликка тортилади.
Саноат ва қурилиш — жароҳатланиш бўйича етакчи тармоқлар — бир вақтнинг ўзида меҳнат шароитлари энг тез-тез ўзгарадиган соҳалардир: янги ускуналар, янги объектлар, технологияларнинг ўзгариши. Бу эса режалаштирилмаган аттестацияни фақат беш йилда бир марта эмас, балки мунтазам равишда ўтказиш мажбуриятини билдиради.
Раҳбар учун амалий текширув рўйхати
Корхонангизда меҳнат муҳофазаси ҳолатини ҳозироқ текширинг:
- Иш жойларини охирги аттестация қилиш санасини аниқланг. Агар 5 йилдан кўпроқ вақт ўтган бўлса ёки шу вақт ичида янги иш жойлари жорий этилган бўлса — аттестация муддати ўтиб кетган.
- Ҳар бир иш жойи бўйича аттестация карталари ва ўлчов протоколларининг мавжудлиги ва тўғрилигини текширинг.
- Янги ускуна жорий этилганда ёки технология ўзгартирилганда режалаштирилмаган аттестация бошланганлигига ишонч ҳосил қилинг.
- Ходимлар билан ички йўриқнома ўтказинг — айниқса хавфлар максимал даражада бўлган саноат ва қурилишда.
- Эсда тутинг: инспектор огоҳлантиришсиз келиши мумкин. Ҳужжатлар доимо, режалаштирилган текширувдан олдин эмас, тартибда бўлиши керак.
2026 йилнинг биринчи ярми статистикаси — ҳисоботдаги оддий рақамлар эмас. Бу ҳар бир корхона даражасида бартараф этиш мумкин ва зарур бўлган меҳнат муҳофазасидаги тизимли муаммолар ҳақида сигнал. Иш жойларини аттестация қилиш, тўғри расмийлаштирилган ҳужжатлар ва ходимларни мунтазам ўқитиш — бу бюрократия эмас, балки ҳаётларни сақлашнинг ва раҳбарни жиноий ҳамда молиявий жавобгарликдан ҳимоя қилишнинг ҳақиқий воситасидир.
Иш жойларини аттестация қилиш ва ҳужжатлаштиришга қўйиладиган талаблар ҳақида батафсил маълумотни xavfsiz-hayot.uz сайтида ўқинг.