2026 yil 13 iyulda O'zbekiston Davlat mehnat inspeksiyasi birinchi yarim yillik ishlab chiqarishdagi jarohatlanish bo'yicha ma'lumotlarni e'lon qildi. Raqamlar xavotirli: 447 ta baxtsiz hodisa, 494 nafar jabrlanuvchi, 137 nafar halok bo'lgan va 337 nafar og'ir jarohat olgan ishchi. Bu raqamlar ortida — haqiqiy odamlar, oilalar va yuridik hamda moliyaviy javobgarlikni o'z zimmasiga olgan korxonalar bor.
Statistika nima deydi: xavf zonasidagi tarmoqlar va hududlar
Inspeksiya ma'lumotlari eng xavfli tarmoqlar va hududlarni aniq ko'rsatib beradi. Sanoat va qurilish birgalikda barcha qayd etilgan hodisalarning 60% dan ko'prog'ini tashkil etadi.
| Tarmoq | Baxtsiz hodisalar soni |
|---|---|
| Sanoat | 144 |
| Qurilish | 127 |
| Boshqa sohalar | 87 |
| Transport va logistika | 17 |
| Savdo va xizmatlar | 16 |
| Sog'liqni saqlash | 14 |
| Qishloq va suv xo'jaligi | 14 |
| Ta'lim | 13 |
| Huquqni muhofaza qilish faoliyati | 4 |
| Axborot texnologiyalari | 3 |
| Madaniyat va sport | 2 |
Hududlar bo'yicha Toshkent yetakchilik qiladi — 95 ta hodisa. Undan keyin Toshkent viloyati (58), Qashqadaryo (38), Buxoro (34), Samarqand va Andijon (33 tadan), Navoiy (31) keladi. Eng kam hodisa Xorazm viloyatida qayd etilgan — 13 ta hodisa.
Muhim kontekst: 2026 yilning birinchi choragida 198 ta baxtsiz hodisa va 62 nafar halok bo'lgan qayd etilgan edi. Ya'ni ikkinchi chorakda o'limlar soni oshdi — yana 75 nafar kishi faqat uch oy ichida halok bo'ldi. Taqqoslash uchun: 2025 yilning butun davomida 849 ta qayd etilgan hodisada 248 nafar kishi halok bo'lgan edi.
Korxonalar uchun moliyaviy oqibatlar
Davlat mehnat inspeksiyasi jabrlanuvchilar va halok bo'lganlarning oilalari foydasiga 10,376 mlrd so'm — bir martalik va oylik to'lovlar shaklida undirib oldi. O'rtacha bu har bir jabrlanuvchi yoki halok bo'lgan uchun 21 million so'm tashkil etadi.
Ammo jabrlanuvchilarga to'lovlar — yagona xarajat emas. Korxona rahbariga quyidagilar tahdid soladi:
- Ma'muriy jarima — mehnat muhofazasi talablarini har bir buzganligi uchun 5 dan 20 BHM gacha (2 060 000 dan 8 240 000 so'mgacha). Jarima shaxsan rahbarga yoziladi va har bir aniqlangan buzarlik uchun alohida qo'llaniladi.
- Jinoiy javobgarlik — agar baxtsiz hodisa ish joylarini attestatsiya qilish o'tkazilmagan korxonada yuz bergan bo'lsa.
Shu bilan birga, 2025 yil 1 sentyabrdan boshlab Davlat mehnat inspeksiyasining tekshiruvlari oldindan xabardor qilmasdan o'tkaziladi. Ilgari korxona 10 kun oldin ogohlantirish olardi — endi inspektor istalgan vaqtda kelishi mumkin.
Nima uchun ish joylarini attestatsiya qilish — bu formallik emas
Ish joylarini attestatsiya qilish — ishlab chiqarishdagi jarohatlanishning oldini olishning asosiy vositasidir. U xavfli va zararli omillarni baxtsiz hodisaga olib kelgunicha aniqlash imkonini beradi.
Har bir rahbar bilishi shart bo'lgan asosiy qoidalar:
- Rejalashtirilgan attestatsiya har 5 yilda bir marta o'tkaziladi.
- Rejalashtirilmagan attestatsiya yangi ish joylari joriy etilganda va texnologik jarayonlar o'zgartirilganda majburiydir — avvalgi attestatsiya qachon o'tkazilganidan qat'i nazar.
- Attestatsiya kartalari va o'lchov protokollari qat'iy hisobdorlik hujjatlari hisoblanadi — ularning yo'qligi yoki noto'g'ri rasmiylashtirilishi o'z-o'zicha qoidabuzarlikdir.
- Agar baxtsiz hodisa yuz bersa, attestatsiya esa o'tkazilmagan bo'lsa, rahbar jinoiy javobgarlikka tortiladi.
Sanoat va qurilish — jarohatlanish bo'yicha yetakchi tarmoqlar — bir vaqtning o'zida mehnat sharoitlari eng tez-tez o'zgaradigan sohalardir: yangi uskunalar, yangi ob'yektlar, texnologiyalarning o'zgarishi. Bu esa rejalashtirilmagan attestatsiyani faqat besh yilda bir marta emas, balki muntazam ravishda o'tkazish majburiyatini bildiradi.
Rahbar uchun amaliy tekshiruv ro'yxati
Korxonangizda mehnat muhofazasi holatini hoziroq tekshiring:
- Ish joylarini oxirgi attestatsiya qilish sanasini aniqlang. Agar 5 yildan ko'proq vaqt o'tgan bo'lsa yoki shu vaqt ichida yangi ish joylari joriy etilgan bo'lsa — attestatsiya muddati o'tib ketgan.
- Har bir ish joyi bo'yicha attestatsiya kartalari va o'lchov protokollarining mavjudligi va to'g'riligini tekshiring.
- Yangi uskuna joriy etilganda yoki texnologiya o'zgartirilganda rejalashtirilmagan attestatsiya boshlanganligiga ishonch hosil qiling.
- Xodimlar bilan ichki yo'riqnoma o'tkazing — ayniqsa xavflar maksimal darajada bo'lgan sanoat va qurilishda.
- Esda tuting: inspektor ogohlantirishsiz kelishi mumkin. Hujjatlar doimo, rejalashtirilgan tekshiruvdan oldin emas, tartibda bo'lishi kerak.
2026 yilning birinchi yarmi statistikasi — hisobotdagi oddiy raqamlar emas. Bu har bir korxona darajasida bartaraf etish mumkin va zarur bo'lgan mehnat muhofazasidagi tizimli muammolar haqida signal. Ish joylarini attestatsiya qilish, to'g'ri rasmiylashtirilgan hujjatlar va xodimlarni muntazam o'qitish — bu byurokratiya emas, balki hayotlarni saqlashning va rahbarni jinoiy hamda moliyaviy javobgarlikdan himoya qilishning haqiqiy vositasidir.
Ish joylarini attestatsiya qilish va hujjatlashtirishga qo'yiladigan talablar haqida batafsil ma'lumotni xavfsiz-hayot.uz saytida o'qing.