Энергетика
Энергетика объектларида иш жойларини аттестация қилиш: ИЭС, ГЭС, подстанциялар, электр узатиш линиялари.

Йўналиш ҳақида
Ўзбекистон энергетика соҳаси мамлакат иқтисодиётининг асоси бўлиб, саноат, қишлоқ хўжалиги ва аҳолини электр энергияси билан таъминлайди. Соҳа иссиқлик электр станциялари (ИЭС), гидроэлектр станциялар (ГЭС), қуёш электр станциялари, электр тармоқлари ва подстанцияларни ўз ичига олади. Энергетика ходимлари ўзига хос хавфли омиллар таъсирига дучор бўлади: саноат частотали электромагнит майдонлар, юқори кучланиш, турбиналар ва генераторлардан шовқин ва тебраниш, қозонхона цехларида юқори ҳароратлар. Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига кўра, иш жойларини аттестация қилиш барча энергетика корхоналари учун мажбурийдир: ишлаб чиқарувчи компаниялар, электр тармоқ корхоналари, таъмирлаш ташкилотлари. Юқори кучланишли ускуналарга хизмат кўрсатувчи ходимларга электромагнит майдонлар таъсирини ва электр хавфсизлигини баҳолашга алоҳида эътибор берилади. XAVFSIZ-HAYOT компанияси энергетика объектларида иш жойларини аттестация қилишда 30 йилдан ортиқ тажрибага эга. Бизнинг лабораториямиз электромагнит майдонларни, 110-500 кВ ЭУЛ яқинида электр майдони кучланишини ўлчаш учун махсус ускуналар билан жиҳозланган. Биз йирик объектларда аттестация ўтказдик: Сирдарё ИЭС, Навоий ИЭС, Чорвоқ ГЭС, Тошкент ИЭК ва бошқалар.
Энергетика объектлари турлари
Иссиқлик электр станциялари (ИЭС)
Табиий газ, кўмир, мазутда ишлайдиган электр станциялар: Сирдарё ИЭС, Навоий ИЭС, Ангрен ИЭС. Зарарли омиллар: турбогенераторлардан шовқин (95-110 дБ), тебраниш, қозонхоналарда иситувчи микроиқлим (40-50°C гача), генераторлар яқинида электромагнит майдонлар, қозонлардан иссиқлик нурланиши. Қозон машинистлари меҳнат шароитлари класси — 3.2-3.3.
Гидроэлектр станциялар (ГЭС)
Гидроэлектр станциялар: Чорвоқ ГЭС, Хўжакент ГЭС, Фарҳод ГЭС. Зарарли омиллар: гидротурбиналардан шовқин (85-100 дБ), тебраниш, машина залларида юқори намлик, электромагнит майдонлар, баландликда ишлаш (тўғонлар, қопқоқлар). Авария вазиятларида сув босиш хавфи. Меҳнат шароитлари класси — 3.1-3.2.
Подстанциялар ва тақсимловчи қурилмалар
35-500 кВ трансформатор подстанциялари, тақсимловчи қурилмалар, диспетчерлик пунктлари. Асосий омил — саноат частотали электромагнит майдонлар (50 Гц). Электр майдони кучланиши 500 кВ ускуналар яқинида 25 кВ/м га етиши мумкин. Куч трансформаторларидан шовқин. Электр хавфсизлигини баҳолаш — устувор вазифа. Меҳнат шароитлари класси — ЭММ бўйича 3.1-3.2.
Электр узатиш линиялари (ЭУЛ)
0,4-500 кВ кучланишдаги ҳаво ва кабел электр узатиш линиялари. Электромонтажчилар иши электромагнит майдонлар таъсири, баландликда ишлаш (таянч устунлари 30 м гача), ноқулай об-ҳаво шароитлари билан боғлиқ. 330-500 кВ ЭУЛ яқинида ишлашда электр майдони кучланиши ПДУ дан ошиши мумкин. Экранловчи тўпламларни мажбурий қўллаш. Меҳнат шароитлари класси — 3.2-3.3.
Ўлчанадиган омиллар
Иш жойларини аттестация қилишда биз қуйидаги зарарли ишлаб чиқариш омилларини ўлчаймиз ва баҳолаймиз
Электромагнит майдонлар
Юқори кучланишли ускуналар яқинидаги иш жойларида саноат частотаси 50 Гц электр майдони (Е) ва магнит майдони (Ҳ) кучланишини ўлчаш. ЭММ таъсири бош оғриғи, чарчоқ, юрак ритми бузилишларига сабаб бўлади. Айниқса юқори даражалар — 330-500 кВ ОТҚ да, куч трансформаторлари ва генераторлар яқинида.
Электр майдони кучланиши ПДУ: 5 кВ/м — вақт чекловисиз, 5-20 кВ/м — бўлиш вақти формула бўйича чекланган T = 50/E - 2, 20 кВ/м дан ортиқ — фақат ҳимоя билан қисқа муддатли бўлишга рухсат. Магнит майдони ПДУ — 80 А/м. ПДУ дан ошганда — 3.1-3.2 класс.
Ишлаб чиқариш шовқини
Энергетика ускуналаридан шовқин даражасини ўлчаш: буғ турбиналари (95-105 дБ), газ турбиналари (100-115 дБ), гидротурбиналар (85-100 дБ), куч трансформаторлари (70-85 дБ), компрессорлар, насослар. ИЭС ва ГЭС машина заллари ходимлари 8-12 соатлик сменалар давомида узоқ муддатли шовқин таъсирига дучор бўлади.
8 соатлик смена учун шовқин ПДУ — 80 дБА. 85 дБА даражада — 3.1 класс, 95 дБА — 3.2 класс, 105 дБА дан юқори — 3.3 класс. Машина залларида эшитиш органларини ҳимоя қилиш воситаларини мажбурий қўллаш. Диспетчерлар учун — ПДУ 65 дБА.
Иссиқлик нурланиши
Қизиган юзалардан иссиқлик (инфрақизил) нурланиш интенсивлигини баҳолаш: буғ қувурлари, қозонлар, турбиналар, иссиқ қувурлар. ИЭС қозонхона цехларида ускуналар юзаси ҳарорати 200-500°C га етади. Иссиқлик нурланиши организмнинг қизиб кетишига, иссиқлик уриши хавфига, узоқ муддатли таъсирда катарактага сабаб бўлади.
Иссиқлик нурланиши ПДУ: 140 Вт/м² (тана юзасининг 50%) — рухсат этилган даража. 141-1000 Вт/м² — 3.1 класс, 1001-2000 Вт/м² — 3.2 класс, 2000 Вт/м² дан ортиқ — 3.3 класс. 45°C дан юқори ҳароратдаги ускуналар юзаси иссиқлик изоляцияси ёки тўсиққа эга бўлиши керак.
Энергетика ходимларига имтиёзлар
Ҳудудлар бўйича аттестация
Бутун Ўзбекистон бўйлаб иш жойларини аттестация қиламиз