Нефт ва газ
Нефт ва газ қазиб олиш ва қайта ишлаш корхоналарида аттестация. Бурғулаш, қазиб олиш, ташиш, қайта ишлаш.
Йўналиш ҳақида
Ўзбекистон нефт-газ соҳаси мамлакат иқтисодиётининг асосий тармоқларидан бири бўлиб, нефт ва табиий газни қазиб олиш, ташиш ва қайта ишлашни ўз ичига олади. Ушбу соҳа ходимлари кўплаб хавфли ва зарарли ишлаб чиқариш омилларига дучор бўлади: заҳарли газлар (водород сулфид H₂S, метан, углеводородлар), юқори босим, портлаш-ёнғин хавфли муҳитлар, ускуналардан шовқин ва тебраниш, экстремал ҳароратлар. Ўзбекистон Республикаси қонунчилигига кўра, иш жойларини аттестация қилиш нефт-газ соҳасининг барча корхоналари учун мажбурийдир: бурғулаш компаниялари, нефт-газ қазиб олиш бошқармалари, газни қайта ишлаш заводлари, нефтни қайта ишлаш заводлари (НҚЗ), газ компрессор станциялари, углеводородларни ташиш корхоналари. Ўзбекистон конларида хос бўлган ўлимга олиб келувчи газ — водород сулфид таъсиридаги иш жойларига алоҳида эътибор берилади. XAVFSIZ-HAYOT компанияси нефт-газ соҳаси корхоналарида иш жойларини аттестация қилишда 30 йилдан ортиқ тажрибага эга. Бизнинг аккредитацияланган лабораториямиз водород сулфид, углеводородлар, меркаптанлар ва бошқа заҳарли моддалар концентрациясини ўлчаш учун махсус ускуналар билан жиҳозланган. Биз соҳанинг йирик корхоналарида аттестация ўтказдик: "Ўзбекнефтгаз" АЖ, Шуртан ГКК, Муборак ГҚЗ, Бухоро НҚЗ, Фарғона НҚЗ ва бошқалар.
Нефт-газ объектлари турлари
Бурғулаш қурилмалари
Нефт ва газ қудуқларини қидирув ва эксплуатацион бурғулаш учун бурғулаш қурилмалари. Асосий зарарли омиллар: қатламларни очишда водород сулфид (H₂S), бурғулаш насослари ва ротордан шовқин (95-110 дБ), бурғулаш ускуналаридан тебраниш, туширишкўтариш операцияларида оғир жисмоний меҳнат, баландликда ишлаш (бурғулаш минораси 50 м гача). Меҳнат шароитлари класси — 3.2-3.3.
Газни қайта ишлаш заводлари (ГҚЗ)
Табиий ва ҳамроҳ газни қайта ишлаш заводлари: Муборак ГҚЗ, Шуртан ГКК. Зарарли омиллар: водород сулфид ва меркаптанлар (газнинг хос ҳиди), углеводородлар (метан, этан, пропан), аппаратларда юқори босим (100 атм гача), компрессорлардан шовқин (90-100 дБ), криоген суюқликлар билан ишлаш (ҳарорат -160°C гача). А категорияли портлаш-ёнғин хавфи.
Нефтни қайта ишлаш заводлари (НҚЗ)
Нефтни қайта ишлаш заводлари: Бухоро НҚЗ, Фарғона НҚЗ. Технологик жараёнлар: бирламчи ҳайдаш, каталитик крекинг, риформинг. Зарарли омиллар: нефт маҳсулотлари буғлари (бензол, толуол, ксилол), водород сулфид, юқори ҳароратлар (реакторларда 500°C гача), печлар ва насослардан шовқин. Операторлар меҳнат шароитлари класси — кимёвий омил бўйича 3.2-3.3.
Газ компрессор станциялари (ГКС)
Магистрал қувурлар орқали газни сиқиш ва узатиш станциялари. Асосий омиллар: газ турбина агрегатларидан интенсив шовқин (100-115 дБ), тебраниш, оқишлар вақтида газланганлик, юқори босим (75-100 атм). ГКС операторлари сменали ишлайди, бу қўшимча юк туғдиради. Меҳнат шароитлари класси — шовқин ва тебраниш бўйича 3.2-3.3.
Нефт-газ қазиб олиш конлари
Нефт ва газ қазиб олиш конлари: гуруҳланган майдончалар, нефт ва газни тайёрлаш қурилмалари. Зарарли омиллар: қазиб олишда водород сулфид (айниқса Қўқдумалоқ конида), углеводород буғлари, экстремал шароитларда очиқ ҳавода ишлаш (Қизилқум чўли), қудуқларга хизмат кўрсатишда жисмоний юклар. Газ анализаторлари билан ҳавони мажбурий назорат қилиш.
Магистрал қувурлар
Магистрал нефт ва газ қувурлари, насос ва компрессор станциялари, чизиқли қисм. Ўзига хос омиллар: таъмирлашда хандақларда ишлаш (газланганлик, қулаб тушиш), қувурларда пайвандлаш ишлари, босим остида ишлаш, объектларнинг узоқлиги. Авария ишларида — нефт маҳсулотлари ва газ билан алоқа. Газ анализаторлари ва изоляциялувчи газдан сақланиш воситаларини мажбурий қўллаш.
Ўлчанадиган омиллар
Иш жойларини аттестация қилишда биз қуйидаги зарарли ишлаб чиқариш омилларини ўлчаймиз ва баҳолаймиз
Водород сулфид ва заҳарли газлар
Водород сулфид (H₂S) концентрациясини ўлчаш — нефт-газ соҳасидаги асосий касбий хавф. H₂S — чириган тухум ҳидли рангсиз газ, ҳаводан 20% оғир, 100 ппм дан юқори концентрацияда ўлимга олиб келади. Юқори концентрацияларда ҳидни сезиш қобилиятини сусайтиради, шунинг учун ҳид ишончли кўрсаткич эмас. Шунингдек ўлчанади: меркаптанлар, углеводородлар (метан, этан, пропан, бутан), бензин буғлари, бензол, олтингугурт ангидрид.
Иш зонаси ҳавосида водород сулфид учун ПДК — 10 мг/м³, углеводородлар аралашмасида — 3 мг/м³. Авария даражаси (дарҳол эвакуация) — 30 мг/м³. Хавф класси — 2. 100 ппм (140 мг/м³) да — ҳушдан кетиш, 500 ппм да — ўлим. Бензол ПДК — 5 мг/м³, метан — 7000 мг/м³.
Ишлаб чиқариш шовқини
Нефт-газ ускуналаридан шовқин даражасини ўлчаш: бурғулаш насослари (95-105 дБ), ГКС да газ турбина агрегатлари (100-115 дБ), компрессорлар (90-100 дБ), НҚЗ да технологик печлар (85-95 дБ). Ходимлар 12 соатлик сменалар давомида узоқ муддатли шовқин таъсирига дучор бўлади. Касбий эшитиш қобилиятининг пасайиши — соҳада кенг тарқалган касаллик.
8 соатлик смена учун шовқин ПДУ — 80 дБА. 12 соатлик смена учун ПДУ 78 дБА га туширилади. 85-95 дБА даражада — 3.1 класс, 95-105 дБА — 3.2 класс, 105 дБА дан юқори — 3.3 класс. Эшитиш органларини ҳимоя қилиш воситаларини мажбурий қўллаш (қулоқчинлар, вилкалар).
Ишлаб чиқариш тебраниши
Компрессор станциялари операторлари, насос қурилмалари машинистлари, бурғуловчи ёрдамчилари иш жойларида умумий тебранишни ўлчаш. Таъмирлаш ишларида қўл пневматик асбоблар билан ишлашда маҳаллий тебраниш. Ишлаб турган ускуналардан тебраниш пол, платформалар, конструкциялар орқали узатилади.
Операторлар учун умумий тебраниш ПДУ — 115 дБ (3а категория — технологик тебраниш). Маҳаллий тебраниш ПДУ — 126 дБ. ПДУ дан 3 дБ гача ошиш — 3.1 класс, 6 дБ гача — 3.2 класс, 6 дБ дан ортиқ — 3.3 класс.
Микроиқлим
Нефт-газ объектларида микроиқлимни баҳолаш: Қизилқум чўлида очиқ ҳавода ишлаш (ёзда +45°C гача, қишда -20°C гача), технологик печлар ва реакторлар яқинида иситувчи микроиқлим (юза ҳарорати 200°C гача), газни криоген ажратиш блокларида совутувчи микроиқлим (-160°C гача).
Очиқ ҳавода оғир ишлар учун: оптимал ҳарорат 16-18°C. 32°C дан юқори ёки -15°C дан паст ҳароратда — 3.1 класс, 35°C дан юқори ёки -20°C дан паст — 3.2 класс. 140 Вт/м² дан ортиқ иссиқлик нурланиш — 3.1 класс, 1000 Вт/м² дан ортиқ — 3.2 класс.
Босим остида ишлаш
Юқори босим остидаги ускуналар билан ишлашда травмохавфлиликни баҳолаш: қудуқлар (700 атм гача), газ қувурлари (100 атм гача), НҚЗ ва ГҚЗ технологик аппаратлари. Ускунанинг герметиклиги бузилиши заҳарли моддалар чиқиши, ёнғин, портлашга олиб келиши мумкин. Хавфсизлик арматураси, манометрлар, авария сигнализация тизимларининг ҳолатини мажбурий баҳолаш.
Травмохавфлилик класси омиллар йиғиндиси бўйича аниқланади: 10 атм дан ортиқ босим, заҳарли/ёнувчи моддалар мавжудлиги, муҳит ҳарорати. Заҳарли муҳитлар билан 40 атм дан ортиқ босим остида ускуналар билан ишлаш — травмохавфлилик 3-класси (юқори хавф). Босим остидаги идишлар билан ишлашга рухсатнома мажбурий.
Нефт-газ соҳаси ходимларига имтиёзлар
Ҳудудлар бўйича аттестация
Бутун Ўзбекистон бўйлаб иш жойларини аттестация қиламиз