Neft va gaz
Neft va gaz qazib olish va qayta ishlash korxonalarida attestatsiya. Burg'ulash, qazib olish, tashish, qayta ishlash.
Yo'nalish haqida
O'zbekiston neft-gaz sohasi mamlakat iqtisodiyotining asosiy tarmoqlaridan biri bo'lib, neft va tabiiy gazni qazib olish, tashish va qayta ishlashni o'z ichiga oladi. Ushbu soha xodimlari ko'plab xavfli va zararli ishlab chiqarish omillariga duchor bo'ladi: zaharli gazlar (vodorod sulfid H₂S, metan, uglevodorodlar), yuqori bosim, portlash-yong'in xavfli muhitlar, uskunalardan shovqin va tebranish, ekstremal haroratlar. O'zbekiston Respublikasi qonunchiligiga ko'ra, ish joylarini attestatsiya qilish neft-gaz sohasining barcha korxonalari uchun majburiydir: burg'ulash kompaniyalari, neft-gaz qazib olish boshqarmalari, gazni qayta ishlash zavodlari, neftni qayta ishlash zavodlari (NQZ), gaz kompressor stantsiyalari, uglevodorodlarni tashish korxonalari. O'zbekiston konlarida xos bo'lgan o'limga olib keluvchi gaz — vodorod sulfid ta'siridagi ish joylariga alohida e'tibor beriladi. XAVFSIZ-HAYOT kompaniyasi neft-gaz sohasi korxonalarida ish joylarini attestatsiya qilishda 30 yildan ortiq tajribaga ega. Bizning akkreditatsiyalangan laboratoriyamiz vodorod sulfid, uglevodorodlar, merkaptanlar va boshqa zaharli moddalar konsentratsiyasini o'lchash uchun maxsus uskunalar bilan jihozlangan. Biz sohasning yirik korxonalarida attestatsiya o'tkazdik: "O'zbekneftgaz" AJ, Shurtan GKK, Muborak GQZ, Buxoro NQZ, Farg'ona NQZ va boshqalar.
Neft-gaz obyektlari turlari
Burg'ulash qurilmalari
Neft va gaz quduqlarini qidiruv va ekspluatatsion burg'ulash uchun burg'ulash qurilmalari. Asosiy zararli omillar: qatlamlarni ochishda vodorod sulfid (H₂S), burg'ulash nasoslari va rotordan shovqin (95-110 dB), burg'ulash uskunalaridan tebranish, tushirish-ko'tarish operatsiyalarida og'ir jismoniy mehnat, balandlikda ishlash (burg'ulash minorasi 50 m gacha). Mehnat sharoitlari klassi — 3.2-3.3.
Gazni qayta ishlash zavodlari (GQZ)
Tabiiy va hamroh gazni qayta ishlash zavodlari: Muborak GQZ, Shurtan GKK. Zararli omillar: vodorod sulfid va merkaptanlar (gazning xos hidi), uglevodorodlar (metan, etan, propan), apparatlarda yuqori bosim (100 atm gacha), kompressorlardan shovqin (90-100 dB), kriogen suyuqliklar bilan ishlash (harorat -160°C gacha). A kategoriyali portlash-yong'in xavfi.
Neftni qayta ishlash zavodlari (NQZ)
Neftni qayta ishlash zavodlari: Buxoro NQZ, Farg'ona NQZ. Texnologik jarayonlar: birlamchi haydash, katalitik kreking, riforming. Zararli omillar: neft mahsulotlari bug'lari (benzol, toluol, ksilol), vodorod sulfid, yuqori haroratlar (reaktorlarda 500°C gacha), pechlar va nasoslardan shovqin. Operatorlar mehnat sharoitlari klassi — kimyoviy omil bo'yicha 3.2-3.3.
Gaz kompressor stantsiyalari (GKS)
Magistral quvurlar orqali gazni siqish va uzatish stantsiyalari. Asosiy omillar: gaz turbina agregatlaridan intensiv shovqin (100-115 dB), tebranish, oqishlar vaqtida gazlanganlik, yuqori bosim (75-100 atm). GKS operatorlari smenali ishlaydi, bu qo'shimcha yuk tug'diradi. Mehnat sharoitlari klassi — shovqin va tebranish bo'yicha 3.2-3.3.
Neft-gaz qazib olish konlari
Neft va gaz qazib olish konlari: guruhlangan maydonchalar, neft va gazni tayyorlash qurilmalari. Zararli omillar: qazib olishda vodorod sulfid (ayniqsa Qo'qdumalaq konida), uglevodorod bug'lari, ekstremal sharoitlarda ochiq havoda ishlash (Qizilqum cho'li), quduqlarga xizmat ko'rsatishda jismoniy yuklar. Gaz analizatorlari bilan havoni majburiy nazorat qilish.
Magistral quvurlar
Magistral neft va gaz quvurlari, nasos va kompressor stantsiyalari, chiziqli qism. O'ziga xos omillar: ta'mirlashda xandaqlarda ishlash (gazlanganlik, qulab tushish), quvurlarda payvandlash ishlari, bosim ostida ishlash, obyektlarning uzoqligi. Avariya ishlarida — neft mahsulotlari va gaz bilan aloqa. Gaz analizatorlari va izolyatsiyalovchi gazdan saqlanish vositalarini majburiy qo'llash.
O'lchanadigan omillar
Ish joylarini attestatsiya qilishda biz quyidagi zararli ishlab chiqarish omillarini o'lchaymiz va baholaymiz
Vodorod sulfid va zaharli gazlar
Vodorod sulfid (H₂S) konsentratsiyasini o'lchash — neft-gaz sohasidagi asosiy kasbiy xavf. H₂S — chirigan tuxum hidli rangsiz gaz, havodan 20% og'ir, 100 ppm dan yuqori konsentratsiyada o'limga olib keladi. Yuqori konsentratsiyalarda hidni sezish qobiliyatini susaytiradi, shuning uchun hid ishonchli ko'rsatkich emas. Shuningdek o'lchanadi: merkaptanlar, uglevodorodlar (metan, etan, propan, butan), benzin bug'lari, benzol, oltingugurt angidrid.
Ish zonasi havosida vodorod sulfid uchun PDK — 10 mg/m³, uglevodorodlar aralashmasida — 3 mg/m³. Avariya darajasi (darhol evakuatsiya) — 30 mg/m³. Xavf klassi — 2. 100 ppm (140 mg/m³) da — hushdan ketish, 500 ppm da — o'lim. Benzol PDK — 5 mg/m³, metan — 7000 mg/m³.
Ishlab chiqarish shovqini
Neft-gaz uskunalaridan shovqin darajasini o'lchash: burg'ulash nasoslari (95-105 dB), GKS da gaz turbina agregatlari (100-115 dB), kompressorlar (90-100 dB), NQZ da texnologik pechlar (85-95 dB). Xodimlar 12 soatlik smenalar davomida uzoq muddatli shovqin ta'siriga duchor bo'ladi. Kasbiy eshitish qobiliyatining pasayishi — sohada keng tarqalgan kasallik.
8 soatlik smena uchun shovqin PDU — 80 dBA. 12 soatlik smena uchun PDU 78 dBA ga tushiriladi. 85-95 dBA darajada — 3.1 klass, 95-105 dBA — 3.2 klass, 105 dBA dan yuqori — 3.3 klass. Eshitish organlarini himoya qilish vositalarini majburiy qo'llash (quloqchinlar, vilkalar).
Ishlab chiqarish tebranishi
Kompressor stantsiyalari operatorlari, nasos qurilmalari mashinistlari, burg'ulovchi yordamchilari ish joylarida umumiy tebranishni o'lchash. Ta'mirlash ishlarida qo'l pnevmatik asboblar bilan ishlashda mahalliy tebranish. Ishlab turgan uskunalardan tebranish pol, platformalar, konstruksiyalar orqali uzatiladi.
Operatorlar uchun umumiy tebranish PDU — 115 dB (3a kategoriya — texnologik tebranish). Mahalliy tebranish PDU — 126 dB. PDU dan 3 dB gacha oshish — 3.1 klass, 6 dB gacha — 3.2 klass, 6 dB dan ortiq — 3.3 klass.
Mikroiqlim
Neft-gaz obyektlarida mikroiqlimni baholash: Qizilqum cho'lida ochiq havoda ishlash (yozda +45°C gacha, qishda -20°C gacha), texnologik pechlar va reaktorlar yaqinida isituvchi mikroiqlim (yuza harorati 200°C gacha), gazni kriogen ajratish bloklarida sovutuvchi mikroiqlim (-160°C gacha).
Ochiq havoda og'ir ishlar uchun: optimal harorat 16-18°C. 32°C dan yuqori yoki -15°C dan past haroratda — 3.1 klass, 35°C dan yuqori yoki -20°C dan past — 3.2 klass. 140 Vt/m² dan ortiq issiqlik nurlanish — 3.1 klass, 1000 Vt/m² dan ortiq — 3.2 klass.
Bosim ostida ishlash
Yuqori bosim ostidagi uskunalar bilan ishlashda travmoxavflilikni baholash: quduqlar (700 atm gacha), gaz quvurlari (100 atm gacha), NQZ va GQZ texnologik apparatlari. Uskunaning germetikligi buzilishi zaharli moddalar chiqishi, yong'in, portlashga olib kelishi mumkin. Xavfsizlik armaturasi, manometrlar, avariya signalizatsiya tizimlarining holatini majburiy baholash.
Travmoxavflilik klassi omillar yig'indisi bo'yicha aniqlanadi: 10 atm dan ortiq bosim, zaharli/yonuvchi moddalar mavjudligi, muhit harorati. Zaharli muhitlar bilan 40 atm dan ortiq bosim ostida uskunalar bilan ishlash — travmoxavflilik 3-klassi (yuqori xavf). Bosim ostidagi idishlar bilan ishlashga ruxsatnoma majburiy.
Neft-gaz sohasi xodimlariga imtiyozlar
Hududlar bo'yicha attestatsiya
Butun O'zbekiston bo'ylab ish joylarini attestatsiya qilamiz