Нима бўлди: қонун имзоланди
2026 йил 9 сентябрда президент «Аҳолини шовқиннинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилиш тўғрисида»ги ЎРҚ-1171-сон Қонунни имзолади — халқ орасида уни аллақачон «сукунат тўғрисидаги қонун» деб аташмоқда. Бундан олдин, 2026 йил 13 июнда ҳужжатни Олий Мажлис Сенати маъқуллаган эди. Қонун расмий эълон қилинганидан уч ой ўтиб — 2026 йил 11 декабрдан кучга киради. Шу санагача иш берувчиларда жараёнларни янги талабларга мослаштириш учун вақт бор.
Алоҳида қонун қабул қилиниши амалдаги қонунчиликда ҳуқуқий бўшлиқлар мавжудлиги билан изоҳланади: еттита санитария меъёрлари ва қоидалари мавжуд эди, аммо зарарли шовқинга қарши курашни комплекс тартибга солувчи ягона ҳужжат йўқ эди. Шу сабабли санитария меъёрларига сўзсиз риоя этилиши таъминланмади, бузувчиларни жавобгарликка тортиш эса қийин бўлиб қолди.
Асосий меъёрлар ва чекловлар
Қонун аниқ вақт чегаралари ва меъёрларни белгилайди. Фаолияти қурилиш, таъмирлаш ёки шовқинли ускуналардан фойдаланисҳ билан боғлиқ иш берувчилар қуйидаги қоидаларга алоҳида эътибор қаратиши лозим.
| Параметр | Меъёр |
|---|---|
| Турар-жой зонаси учун кундузи шовқин меъёри | 45 дБ |
| Турар-жой зонаси учун кечаси шовқин меъёри | 35 дБ |
| Кечаси тинчлик вақти (иш кунлари) | соат 23:00 дан 7:00 гача |
| Кечаси тинчлик вақти (дам олиш ва байрам кунлари) | соат 22:00 дан 9:00 гача |
| Кўп қаватли уйларда қурилиш ва таъмирлаш ишлари | фақат иш кунлари соат 9:00 дан 18:00 гача |
Турар-жой зонаси учун меъёрлар — кундузи 45 дБ ва кечаси 35 дБ — Санэпидемкомитет раиси биринчи ўринбосари Нурмат Атабеков томонидан Сенат йиғилишида тасдиқланди. Сенат аъзолари мурожаат қилган ЖССТ маълумотларига кўра, шовқин ҳаво ва сув ифлосланишидан кейин ифлослантирувчининг учинчи энг хавфли тури ҳисобланади. Доимий юқори шовқин даражаси инсоннинг меҳнат қобилиятини 10–30%га камайтиради.
Сукунатни бузганлик учун жарималар
Бир вақтнинг ўзида Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодекснинг 192-моддаси кучайтирилди: фуқаролар учун жарима 3–5 дан 5–7 БҲМгача (2 200 000 – 3 080 000 сўм), мансабдор шахслар учун 10–15 дан 15–20 БҲМгача (6 600 000 – 8 800 000 сўм) ошади — 2026 йил 1 сентябрдан амалдаги 440 000 сўмлик БҲМ бўйича. Бундан ташқари, шовқиндан жабрланганлар зарарни суд орқали ундириши мумкин бўлади.
Қонун корхоналар учун нима англатади
Қонун фақат турар-жой кварталларига эмас — у саноат корхоналари, қурилиш компаниялари, транспорт ташкилотлари ва рухсат этилган даражадан юқори шовқин яратадиган ҳар қандай объектларга бевосита тааллуқлидир.
- Назорат ваколат органи — Санитария-эпидемиология фаровонлиги ва жамоат саломатлиги қўмитаси. У ИИВ, Қурилиш ва коммунал хўжалик вазирлиги, Бандлик ва қашшоқликни қисқартириш вазирлиги, Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси, шунингдек маҳаллий ҳокимият органлари билан ҳамкорлик қилади.
- Фаолиятни тўхтатиб қўйиш механизми: қонун рухсат этилган шовқин даражасини тизимли равишда ошираديган объектлар ишини тўхтатиб қўйиш имконини назарда тутади.
- Компенсация тўловлари: атроф-муҳитга шовқиннинг зарарли таъсири учун тўловлар назарда тутилган. Компенсация миқдорини ҳукумат белгилайди. Бунда компенсация тўлаш бузувчиларни шовқин манбаини бартараф этиш мажбуриятидан озод қилмайди.
- Транспорт воситаларига талаблар: меъёрдан юқори шовқин даражасига эга транспорт воситасини бошқариш учун жавобгарлик кучайтирилди; Ўзбекистон ҳудудига транспорт воситалари ва қурилмалар олиб киришга талаблар жорий этилди.
- Шовқин таъсирини баҳолаш: қонун бундай баҳолаш тартибини, шунингдек ушбу соҳадаги юридик шахсларнинг ҳақ ва мажбуриятларини белгилайди.
Иш жойларини аттестация қилиш билан боғлиқлиги
Иш жойларидаги шовқин — иш жойларини аттестация қилиш жараёнида ўлчанадиган ва қайд этиладиган асосий жисмоний омиллардан бири. Режалаштирилган аттестация ҳар 5 йилда бир марта ўтказилади; янги иш жойлари жорий этилганда ва технологик жараёнлар ўзгартирилганда навбатдан ташқари аттестация мажбурийдир. Аттестация карталари ва ўлчов протоколлари қатъий ҳисобот ҳужжатлари ҳисобланади.
Агар корхонада шовқин даражасининг ошиб кетганлиги қайд этилган бўлса, аттестация эса ўтказилмаган ёки бузилишлар билан ўтказилган бўлса, раҳбар учун хавфлар сезиларли даражада ошади. Меҳнат муҳофазаси талабларини бузганлик учун 5 дан 20 БҲМгача жарима (2026 йил 1 сентябрдаги БҲМ ставкаси бўйича 2 200 000 дан 8 800 000 сўмгача) назарда тутилган — раҳбарга шахсан, аниқланган ҳар бир бузилиш учун алоҳида. Аттестация ўтказилмасдан ишлаб чиқаришдаги бахтсиз ҳодиса юз берганда раҳбар жиноий жавобгарликка тортилади.
Эътиборга олиш керакки, 2025 йил 1 сентябрдан бошлаб Давлат меҳнат инспекцияси текширувлари олдиндан хабардор қилмасдан ўтказилади. «Инспектор келишига» тайёргарлик кўриш учун вақт йўқ.
Иш берувчи ҳозироқ нима қилиши керак
- Аттестация муддатларини текширинг. Агар сўнгги аттестациядан 5 йилдан кўпроқ вақт ўтган бўлса ёки корхонага янги ускуналар киритилган бўлса — аттестация аллақачон мажбурийдир.
- Шовқин ўлчов протоколлари долзарб эканлигига ишонч ҳосил қилинг. Маълумотлар иш жойларининг ҳақиқий ҳолатига мос келиши керак, аллақасҳон алмаштирилган ускунага эмас.
- Вақт чекловларини ўрганинг, агар фаолиятингиз кўп қаватли уйларда қурилиш ёки таъмирлаш билан боғлиқ бўлса: ишлар фақат иш кунлари соат 9:00 дан 18:00 гача рухсат этилади.
- 2026 йил 11 декабрга тайёрланинг — шу санадан бошлаб янги талаблар, сукунат соатлари, оширилган жарималар ва компенсация тўловлари механизми амал қила бошлайди.
Шовқин омили ва бошқа зарарли жисмоний омиллар бўйича иш жойларини аттестация қилиш ҳақида батафсил xavfsiz-hayot.uz сайтида ўқинг.