Vazirlar Mahkamasining 2026-yil 22-sentyabrdagi 505-son qarori bilan mehnat faoliyati bilan bog'liq baxtsiz hodisalarni tekshirish va ro'yxatga olishning yangi tartibi, shuningdek yetkazilgan zararni qoplash qoidalari tasdiqlandi. Hujjat 2026-yil 23-sentyabrda kuchga kirdi, biroq asosiy o'zgarish — elektron platformaga o'tish — 2026-yil 1-dekabrdan boshlab amalga oshiriladi.
'Xavfsiz mehnat' tizimi nima va u nima uchun kerak
'Xavfsiz mehnat' — sun'iy intellekt asosidagi elektron axborot tizimi bo'lib, 2026-yil 1-dekabrdan boshlab barcha ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar bo'yicha hisobdorlik, tekshiruv va ro'yxatga olish shu tizim orqali amalga oshiriladi. Bu shuni anglatadiki: qog'ozdagi bildirishnomalar va qo'lda yuritiladigan hujjat aylanmasi o'tmishga ketadi. Ish beruvchining avariya paytidagi barcha harakatlari nazorat organlari uchun real vaqt rejimida mavjud bo'lgan yagona raqamli muhitda qayd etiladi.
Rahbarlar va kadrlar xodimlari uchun bu, avvalambor, tezlik va aniqlik masalasidir: tizim kechikishlarni va to'liq bo'lmagan ma'lumotlarni kechirmaydi.
Xabardor qilish uchun 24 soat: kimni va qanday ogohlantirish kerak
Baxtsiz hodisa yuz berganda ish beruvchi 24 soat ichida 'Xavfsiz mehnat' elektron axborot tizimi orqali quyidagi organlarga bildirishnoma yuborishi shart:
- hududiy davlat mehnat inspeksiyasiga;
- yuqori turuvchi organiga (mavjud bo'lsa);
- avariya ro'y bergan joy bo'yicha hududiy ichki ishlar organiga;
- Bandlik va qashshoqlikni qisqartirish vazirligiga;
- hududiy kasaba uyushmalari birlashmasiga;
- Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Sanoat, radiatsiya va yadroviy xavfsizlik qo'mitasining hududiy organiga;
- Kon-metallurgiya sanoati va geologiyaga nazorat inspeksiyasining hududiy organiga, shuningdek O'zenergoinspeksiyasiga — agar avariya ularning nazoratidagi ob'ektda yuz bergan bo'lsa;
- tegishli hududiy FVV organiga — agar baxtsiz hodisa yong'in, portlash, texnogen avariya yoki tabiiy ofat oqibatida ro'y bergan bo'lsa;
- ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug'urtalash shartnomasi bo'yicha sug'urtachiga.
E'tibor bering: bildirishnoma telefon orqali ham, qog'ozda ham emas, balki faqatgina tizim orqali yuboriladi. Bu shuni anglatadiki, 2026-yil 1-dekabrga qadar korxonaning mas'ul xodimlari 'Xavfsiz mehnat' tizimida ro'yxatdan o'tgan va platforma bilan ishlashni bilgan bo'lishlari kerak.
Tekshiruv turlari: maxsus komissiya qachon tayinlanadi
Yangi tartib baxtsiz hodisalarni og'irlik darajasiga ko'ra farqlaydi va tekshiruvni kim o'tkazishini belgilaydi.
| Baxtsiz hodisa turi | Kim tekshiradi |
|---|---|
| Mayda baxtsiz hodisalar | Ish beruvchining farmoyishi bilan tuzilgan komissiya |
| Guruhli (bir vaqtda ikki va undan ortiq ishchi), og'irligidan qat'i nazar | Maxsus tekshiruv |
| O'rtacha yoki og'ir oqibatli baxtsiz hodisalar | Maxsus tekshiruv |
| O'lim bilan tugagan baxtsiz hodisalar | Maxsus tekshiruv |
Maxsus tekshiruv — nazorat organlarining ishtirokidagi qattiqroq tartib. Shuning uchun hodisani to'g'ri dastlabki baholash va tizim orqali o'z vaqtida xabardor qilish juda muhim: boshidagi xato ish beruvchining ahvolini yanada og'irlashtirib qo'yadi.
Zarar uchun kompensatsiya: isbotlash yuki ish beruvchida
Qaror ish beruvchining sukut bo'yicha javobgarligi tamoyilini mustahkamlaydi. Agar ishchi sog'lig'iga ishlab chiqarishdagi jarohat yoki kasb kasalligi natijasida zarar yetkazilgan bo'lsa, ish beruvchi zararni qoplashga majbur — faqat zarar uning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olsa bundan mustasno.
Jabrlanuvchiga yo'qotilgan ish haqi (daromad) uchun kompensatsiya to'lanadi — amalda olingan yoki olishi mumkin bo'lgan miqdorda. Shunday qilib, aybsizlikni ish beruvchi isbotlashi kerak, ishchi emas.
Bu munosabatda avariyagacha bo'lgan davrda korxonadagi mehnat muhofazasining holati alohida rol o'ynaydi. Eslatib o'tamiz: ish joylarini attestatsiya qilish o'tkazilmagan holda ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisa yuz berganda rahbarga jinoyat javobgarligi tahdid soladi. Attestatsiya — bu rasmiyat emas, balki ish beruvchi barcha zarur choralarni ko'rganligining hujjatli tasdig'idir.
2026-yil 1-dekabrga qadar nima qilish kerak: amaliy tekshiruv ro'yxati
- 'Xavfsiz mehnat' tizimida ro'yxatdan o'ting. Platforma bilan ishlaydigan va hodisadan keyin 24 soat ichida bildirishnomalar yuboradigan mas'ul xodimni belgilang.
- Ish joylarini attestatsiya qilishning dolzarbligini tekshiring. Rejalashtirilgan attestatsiya har 5 yilda bir marta o'tkaziladi; yangi ish joylari joriy etilganda va texnologik jarayonlar o'zgartirilganda navbatdan tashqari attestatsiya majburiydir. Attestatsiya xaritalari va o'lchov protokollari qat'iy hisobdorlik hujjatlaridir.
- Ish beruvchining fuqarolik javobgarligini majburiy sug'urtalash shartnomasi mavjudligiga ishonch hosil qiling — sug'urtachi bildirishnomaning majburiy oluvchilari ro'yxatiga kiradi.
- Xodimlarni baxtsiz hodisa yuz berganda harakat algoritmiga o'rgating. 24 soat — qat'iy muddat; xodimlar hodisadan so'ng darhol kim nima qilishi kerakligini bilishlari lozim.
- Korxonangizda attestatsiya muddati o'tib ketmaginligini tekshiring. Esda tuting: Davlat mehnat inspeksiyasining tekshiruvlari 2025-yil 1-sentyabrdan boshlab oldindan ogohlantirmasdan o'tkaziladi.
Baxtsiz hodisalarni tekshirishning raqamli formatga o'tishi — davlatning ishlab chiqarishdagi jarohatlanishni kamaytirish bo'yicha tizimli ishining bir qismi. Ish beruvchilar uchun bu qoidalarga aniq rioya qilingan taqdirda kamroq byurokratiya va ularni buzgan taqdirda sezilarli darajada katta javobgarlikni anglatadi.